Erositako prezioan saldu

Azalpena

Zalantzazkoa den zerbait jakin eta horixe bera beste bati kontatzen diogunean erabiltzen dugu.

Baliokidea:              Erosi bezala saldu

Pixabay.com

Testuinguruan

=>  Iturbe, Arantxa, Ai ama, Alberdania, 1999.  Ereduzko Prosa Gaur Egun

Eta askok –erositako prezio berean ari naiz albistea saltzen– etxera itzultzea erabaki dute, beren lanbidea utzita.

=> Anaut, Dabid, “Erositako prezioan”, Argia (2012-02-12)

Izan ere, maiz gertatzen zaigu ideia indartsu baten aldeko izatea, eta, haren defentsa egitea egokitzen zaigunean, nondik jo ez dakigula gelditzea. Erositako prezioan saltzen ditugu sarritan ideiak, eta modu akritiko eta azaleko samarrean jaso duguna era berean saltzen dugu. “Erosleak” zorrotz eta estu hartzen gaituenean, ordea, orduan komeriak.

=> Goenkale, Elkarrentzat eginak, 1020 atala,  Sek.: 4.  Goenkale Corpusa

JOSEMARI – Ertzainak Nestorren harategian izan dituk. Ertzantzaren bi auto ikusi ditiat dendaren aurrean.

IMANOL – Nestorren harategian? Ez duk egia izango!

JOSEMARI – Nestor atxilotuta eraman dutela ere entzun diat. Erositako prezioan saltzen diat, baina badakik: horrelakoetan, hobe zuhur.

IMANOL – Hobe zuhur, bai. Nestor ez duk inoren bizitza arriskuan jartzeko gauza.

JOSEMARI – Niri ere sinesgaitza egiten zaidak. Denbora gutxian fama handia hartu dik harategi horrek.

Iturriak

Argia, Ereduzko Prosa Gaur Egun, Goenkale Corpusa, Intza proiektua

Eder zein itsusi, zein begik ikusi

Azalpena

Pertsona bakoitzak bere gustuak dituela adierazteko erabiltzen da. Horretaz gain, gai zehatz baten inguruan bakoitzak bere iritzia duela, eta, beraz, ondorioetan ez gatozela bat adierazteko ere erabiltzen da.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Sobre gustos no hay nada escrito.                                                                                                               El amor es ciego

fr. Des goûts et des couleurs  on ne discute pas.                                                                                            L’amour est aveugle

en. There is no accounting for tastes.                                                                                                               Beauty is in the eye of the beholder.

 

Ilusion optica

 

Testuinguruan

=> Garate, Gotzon, “Manezaundi, nafar abertzalea”, Argia (2000-02-20).

Lehen-lehenik euskara maitatzea, eta gero Euskal Herria bere buruaren jabe izan dadin ahaleginak egitea. Bi zutabeotan oinarritzen da euskal abertzaletasuna. Beste ezaugarriak, bigarren edo hirugarren mailako ezaugarriak dira. Batzuk egiazko abertzale izateko kapitalista edo neoliberala edo sozialista edo komunista edo maoista izan behar dela diote. Inoren usteei begirune ekarriz, horiek guztiok ez diote abertzaletasunari kolorea baizik eransten. Etxea zuriz edo gorriz edo berdez pintatu behar dela. Nork bere gustua. «Eder edo itsusi, zein begik ikusi» dio esaera zaharrak. Manezaundik izan zituen bi alderdi horiek.

=> Montes, Aitor, “Organigrama aldatu behar da Osakidetzan”, Berria (2014-12-31), iritzia.

Nik behintzat horrela ikusten dut. Batzuk alde eta beste batzuk aurka egongo dira: eder edo itsusi zein begik ikusi, hala izaten baita beti.

=> Jerico, Maider eta Sancho,Nerea, “Ilearen botere erotikoa”, Gaztezulo (2015-01).

Aniztasuna nabarmena da ile kontuetan, eta horrek aukera ugari eskaintzen dizkigu sedukzioa eta topaketa erotikoak aberastu eta disfrutatzeko. Eder edo itsusi, zein begik ikusi!

=> Olaizola, Alaitz, “Herriak antzerkia hartu duenekoa”, Uztarria (2015-11-23), iritzia.

Ez naiz hemen hasiko ikusitakoen artean zeinekin geratzen naizen aipatzen. Izan ere, “eder edo itsusi, zein begik ikusi“. Barre egiteko aukera egon da, barrura begiratzekoa, herritarrak lanean ikustekoa, bailarakoak zein urrutiagokoak. Zorionak denoi.

Iturria

Argia, Berria, GaztezuloGotzon Garate, Orotariko Euskal Hiztegia, Uztarria

Begiko zikina baino gehiago ez ikusi nahi

Azalpena

Zerbait edo norbait gorrotatzea.

Baliokideak:       Begiko zikina baino gehiago ez jasan

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. No querer ver (a alguien) ni en pintura

fr. Je ne peux pas le blairer / je ne peux pas l’encadrer

en. He´d sooner be dead than see somebody / not to be able to stand the sight of somebody

eye-743409_1920

Testuinguruan

 => Orotariko Euskal Hiztegia

BEGIKO ZIKINA BAINO …-AGO. “Begiko zikiña baiño geiago eztu ikusi nahi (G-to, Lc, BN-baig), le es antipático; litm.: no quiere verle más que las suciedades del ojo” A.  Ezin ikusi begiko zikina baiño. FIr. 159. Bakotxa bizi da bere etxean bere familiarekin, auzoa begiko zikina baino gehiago ez dezakela jasan. JEtchep 46. Gara artako lagunartea, begiko zikina baino ezin ikusiago zuen Platonek. Zait Plat 117.

=> Epaltza, Aingeru Rock´n´roll, Elkar (2000). Ereduzko Prosa Gaur (EPG)

Lodikotea moldegabea, inoxoa eta aurpegi pikorrez emokatua, taldeko gainerako lagunek -Karlos Ripodas “Charly”, Fernando Soria “Ximurra”, Anjel Urtxipia “Ttipi” –ez zuten begiko zikina baino gehiago nahi beren inguruan, are gutiago asteburuetan neskatara ateratzen ginelarik: gainerako guztiok baino sutsuago lehiatuta ere, Potzolo gurekin egote hutsa kale egiteko bermea zen.

=> Herria, 2009-11-12. Egungo Testuen Coprusa (ETC)

“Hargin beltzak” deitzen zituen Framazon delakoak ez zituen ere maite; Jules Ferry ez zuen begiko zikina baino gehiago ikusi nahi; hau zendu zenean, hunentzat idatzi zuen : “bat gutiago”.

=> Salaburu, Pello, Errateko nituenak, Erein, 2014. Egungo Testuen Coprusa (ETC)

Psikopaten sintomak ongi deskirbaten dituzte liburu horiek, ez naiz ibiliko ni hemen asmatzen, eta mediku guziek aholku bat ematen dute, lenebizikoa eta oinarrizkoa: alde egin haiengandik, arras kaltegarriak baitira giza harremanetan, begiko zikina baino txarragoak. 

=> Luku, Antton, Libertitzeaz, Pamiela, 2014. Egungo Testuen Coprusa (ETC)

Ez ziroiat jasan mutiko hori, begiko zikina baino gehiago.

Iturriak

Egungo Testuen Coprusa (ETC)Ereduzko Prosa Gaur (EPG)Intza Proiektua, Nola Erran, Orotariko Euskal Hiztegia, Wordreference.

 

Zuri guztiak ez dira irinak

 

pixabay

Azalpena

Lehen begiratuan gauza bat dela eman arren, gerora hasierako horren inguruan oker geundela eta hasierako hura horrela ez zela ikustean erabiltzen da. Beste modu batera esanda, gauzak ez dira diruditen bezalakoak eta denbora izaten da hau agerian uzten duena.

Zenbait esaera baliokide:   

Zuri guztiak ez dira elurrak.

Azal zuria eta barrena beltza.

Beltz guztiak ez dira ikatzak.

Oharra: azken esamolde hau, zenbaitetan bakarrik agertzen da (ikus Gotzon Garate, Atsotitzak), besteetan, ordea,  hemen landutako esamoldearekin batera (ikus testuingurua atala behean).

Beste hizkuntza batzuetan

gazt.     Las apariencias engañan.

fr.         Les apparences sont trompeuses

en.        Truth has a good face, but bad clothes.

      Vice is often clothed in virtue’s shine.

Testuingurua

=> AGIRRE, Txomin, Garoa, 1912. Euskal Klasikoen Corpusa (EKC)

Nik badakit beltz guztiak eztirala ikatzak eta zuri guztiak iriñak ere ez nik badakit. Gastelerrian ere gizadi onak badirala, gure artean gaiztoren batzuk diraden bezela; baño ezin asmatu neike zeintuzekin batuko dan gure Juan Andres.

=> OXOBI, Jules Moulier, Lan orhoitgarri zonbait1966. Euskal Klasikoen Corpusa (EKC)

BI ETSAIEN ZUHUR-HITZAK

Huna zer derasaten bortizki mokoka!- Ohointza lodienak hiretzat arinak: Zuri guziak segur ez dituk irinak! – Zerk samur-arazten hu? Zikinaren hatzak? Etzauzkak beltz guziak berekin ikatzak! – Xitoek amarekin ikasten kabazkan: Zerrier zer der diotek jan-arazten askan? – Gaizoa! Banikek, to, hiri zer ihardets.

=> URBISTONDO, Andoni, “Azkarrena eta bizkorrena”, Berria (2006-05-10), kirolak.  Ereduzko Prosa Gaur (EPG)

Bitik bi irabazi ditu, baina irin guztiak ez dira zuri: McEwenek urtetan ikasi dituen sekretu guztiak erabili zituen atzo garaipena lortzeko.

=> LOPETEGI, Xabier, “Borroka ez da amaitu”, Berria (2006-04-22), kirolak. Ereduzko Prosa Gaur (EPG)

Baina komenigarria izango litzateke Malagaren zein Racingen aurka izandako komeriak kontuan hartzea irin guztiak ez direla zuri gogoratzeko.

 => Orotariko Euskal Hiztegia

Ag Kr 132s. Nik badakit beltz guztiak eztirala ikatzak eta zuri guztiak iriñak ere ez. Ag G 47 (cf. SP, s.v. irin: Xuri den guzia ezta irin; v. tbn. expr. similar en MichelLPB 345 (L, 1853) y Ox 188).

Iturria

Ereduzko Prosa Gaur (EPG)Euskal Klasikoen Corpusa (EKC)Gotzon Garate, Orotariko Euskal Hiztegia.

 

Norbaiti azpiak jan

Azalpena

Norbaiti buruz gaizki esaka aritzea da.

Ad.: hor zabiltzate orain ere azpiak jaten satorra bezala: ahí estáis, chismorreando, (socavando como el topo) como de costumbre (Elhuyar hiztegia).

Jendea solasean, Pixabay.com.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Poner verde a alguien.

fr. Traiter quelqu’un de tous les noms.

en. Bad mouth somebody.

Testuinguruan

AGIRRE, D., Garoa, 1907-1912.Intza proiektua

—   Zertan zaudete beti emen sartuta? Norbaiti azpiak jaten?

AGIRRE, D., Kresala, 1906. Euskal Klasikoen Corpusa (EKC)

Jose Antonio? Iñoren ona ezin ikusi daben dollorren batek, satorraren antzera edonori azpiak janaz bizi dan ozkil, salatzalle, guzurtiren batek.

Orotarikoa

Barriketak entzunaz ta erritarren esamesak batuaz, azpiak jaten, sator-lanean jarduteko asmoz. Erkiag BatB 81.

Iturriak

Elhuyar, Orotarikoa, Intza Proiektua, Euskal Klasikoen Corpusa, Wordreference.

 

Begitan hartu / eduki / izan

Azalpena

Norbait edo zerbait gorrotatzen duzula adierazteko esaten da.

Sinonimoak: begietan hartu, begietan eduki, begietan izan.

Ad.: Begitan hartuta nauka eta ez dit ezer barkatzen.

eye ojo begi

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Coger manía / Tomar ojeriza / Tomarla con / Tener a uno entre ceja y ceja.

fr. Avoir une dent contre quelqu’un / Prende quelqu’un en grippe.

en. Can’t stand / Have a bias against sb/sth / Take a dislike/disliking.

Testuinguruan

⇒ Axenario, Jules Renard / Itziar Otegi (Alberdania-Elkar, 2006, 85-86 or.). Ereduzko Prosa Gaur (EPG).

1. Or.: 85

Begitan hartu du, ia ziur.

2. Or.: 86

–Jauna –esan du Axenariok–, ikasketaburuak begitan hartu nau!

3. Or.: 86

Begitan hartu zaitu!

⇒ Hauts bihurtu zineten, Juan Kruz Igerabide (Alberdania, 2005). Ereduzko Prosa Gaur (EPG).

1. Or.: 19

Galdua ikusi nuen neure burua; morroi desatsegina zen Julio, baina ez hori bakarrik; edozein txikikeriagatik hartzen zuen ume bat begitan, eta nabarmen uzten zuen besteen aurrean.

⇒ Annie Ernaux, Emakume bat, Txalaparta, Tafalla, 2012 (itzultzailea: Itziar de Blas Fdez. de Gamarra)

Lanean hasi zen margarina-fabrika hartan hotza eta hezetasuna pasea zen, eskuak bustita eta ospelez beteta negu osoan. Harrezkero, begitan hartu zuen margarina.

⇒ Danele Sarriugarte, “Zapaltzailearen takoiak“, Argia, 2015-03-08.

(…) Modern Family (…) Honatx trama: familia modernotzat saldu nahi dituzten arren, mamian ikaragarri tradizionalak diren hiru familia protagonistek –ez diotenez errotikako kontra-proposamenik egiten senitartekotzaren oinarrizko zimenduei– txangoa antolatzen dute atrakzio-parkera. Bikote gayak ez daki zer egin alaba txikiarekin, gora eta behera baitabil jauzika, eta deskuidatzen direnero, parkeko beste muturreraino joana dela egiaztatzen dute. Hasiera batean, saiatzen dira umeari txakur-uhal batekin eusten, baina jendeak gaitzespenez begiratzen diela-eta, bazter uzten dute estrategia hori.

Orduan, haurraren aitonak, bera baino 30 urte gazteagoa den emakume batekin ezkondua, epifania betean deskubritzen du andrea hain sarritan ozpinduta egotearen arrazoi nagusietako bat dela, azken buruan, takoi izugarri deserosoekin ibiltzen dela beti. Flashbackean gogoratzen du nola itxaron behar izaten dion kaletik doazenean, nola eman behar izaten dion eskua eskailerak jaisteko. Bonbilla artean ñir-ñirka, merchandising-denda batera sartu eta printzesa-zapatatxo (takoidun) batzuk erosten ditu bilobarentzat, horiek oinetan dituela ez baitu posible izango harrapatu ezineko moduan urruntzea, aske ibiltzea. Txakur-uhala ez bezala, zapaltzailearen takoiak ez ditu inortxok ere begitan hartzen.

 Iturriak

Hiztegi Batua, Elhuyar hiztegia, Orotarikoa, Intza Proiektua, Wordreference, Ereduzko Prosa Gaur, Argia.

 

Umeak gozotegira baino pozago joan

Azalpena

Norbait oso pozik dagoela adierazteko erabiltzen da.

playschool-151938_1280

Pixabay.com

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Más contento que un crío con zapatos nuevos.

fr. Être aux anges / Être heureux comme un pape.

en. Feel like a million bucks / Pleased as Punch.

Testuinguruan

⇒ Domingo Agirre, Garoa, 1912

(…) eta badijoaz onelako edo alako errira gazteak eta zarkoteak, erkiñak eta kankalluak, jolas-naikoak eta jokalariak, burutsuak eta buru gabeak, alderdi bateko ta besteko gaitasaunak neurtzen dakizkitenak eta biotzak dion aidera itxu itxuan daudenak, bide zabalean aurrera, bide ziorretan barruna, mendian gora, basotik bera, zelai erditik zear, soro ertzetik aldamenka, amilla mengelak sorbaldan dituztela, makillatxoak eskuetan daramazkitela, biotzaren Ieiaz osoro beterik, barruko azkortasuna ezin gorderik, arro, artega, esale ta ameslari, zezenetara baño errezago, eztaietara baño gogotsuago, umeak gozotegira baño pozago, abere ospatsuen indarra edo gizon trebien adorea zelai edo enparantzaren erdian ikusteko asmoetan (…).

Begiz jo

Azalpena

Zerbait edo norbait aukeratu duzunean, edo zerbaitek edo norbaitek arreta eman dizutenean begiz jo duzula esaten da.

Pixabay.com

Pixabay.com

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Echar el ojo a algo o alguien.

fr. Lorgner sur quelque chose / Serrer la vis / Avoir à l’oeil quelqu’un.

en. Have your eye on something.

Testuinguruan

Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003, 122. or.). Ereduzko Prosa Gaur.

–Besterik ez bada etxean jarriko dut, zuretzat –esan zuen, emakumeek batzuetan amultsu eta maitekor agertzeko duten gaitasun ukaezina erabiliz, eta bere takoidun zapaten gainean pauso labur eta baldresak emanez sartu zen aldalekura, erosteko begiz jota zituen arropen piloan soineko beltza utzi eta beste bat probatzera.

Bizia lo, Jokin Muñoz (Alberdania, 2003, 66 or.). Ereduzko Prosa Gaur.

Iaz, baina, hiriaren hazkundeari aurre egin nahian, etxebizitza gehiago non eraiki pentsatzen hasi zen udala, eta zer eta zezen-plaza zaharra begiz jo zuen.

Iturriak

Hiztegi Batua, Orotarikoa, Elhuyar, Wordreference, Ereduzko Prosa Gaur, Intza proiektua.

Zurikeriatan hasi / ibili / aritu / jardun

Azalpena

Zerbait lortzeko asmotan, baina benetan sentitu gabe, norbaitek beste norbaiti lausenguak esaten hastea edo ibiltzea da.

Pawel Kuczynski

Pawel Kuczynski

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Hacer la pelota.

fr. Fayoter.

en. Suck up to.

Testuinguruan

⇒ Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 262. or., 2000).

-Tira, Dabid, ez hasi zurikeriatan.

⇒ Bestela, pastela, Goenkale, 2001.

EUSEBIO.- Benetan ari naiz, Margari. Ez naiz zurikeriatan ari...

⇒ Odol-ituna, Goenkale, 2004

ANDONI.- (deseroso) Koiperik ez, arren, Agustin… Urte gehiegi daramatzagu elkarrekin lanean orain zurikeriatan hasteko

Iturriak

Elhuyar hiztegia, Hiztegi Batua, Wordreference, Ereduzko Prosa Gaur (EPG), Egungo Testuen Corpusa (ETC).