Hartzaren neguloa eta euskal inauteria

Joseba Aurkenerena / 2019-02-03 / 777 hitz

Herri guztiek beren animalia  totemikoak izan dituzte, eta euskaldunon artean hartza izan da mende luzeetan mirespen eta begirunea jaso dituena. Gure arbasoen gogoan hartza zen biziaren ametsa, etengabeko gurpil ibilkaria hobekien islatzen zituena. Neguan lotan gelditzen da udaberriaren zain, Amalur berberari gertatzen zaion bezalaxe, eta hartza esnatzean lurra esnatzen zaigu. Bere loaldi eta esnatzearekin urtero errepikatzen zaigun  biziaren zikloa irudikatuz.


Jarraitu irakurtzen

Euskal inauteria, udaberriko ekinozioa eta lurraren iratzartzea

Joseba Aurkenerena / 2019-01-20 / 1627 hitz

Gure arbaso zaharrek, laborantzatik bizi zirenez gero, gogoeta sakona egin zuten urteaz, urtaroez, egunaren eta gauaren txandatzeaz, biziaren gurpilaz, eguzkiak urtean zehar egiten duen ibilbideaz, ilargiaren aldiez, egutegiaz, emankortasunaz, jainko eta jainkosez…  Eta horrela urtaroen banatzaile diren solstizio eta ekinozioetan euren jai erritual handiak ezarri zituzten. Jai horietan naturarekin biziki lotuak ziren dibinitateak gurtzen zituzten: In edo –Inko-, Egu, Eki, Ilargi… eta jai hauek horien ohorez burutzen zituzten. Eguzkiaren besta handia udako solstizioaren inguruan izaten zen, eguzki jaioberriaren besta neguko solstizioan eta In jainkoaren besta udaberriko ekinozioan. Horrela izaki, hainbat adituren ustez, inauteria azaltzeko dugu lehen hitza, INOTE litzateke, eta In jainkoaren garaia esan nahiko luke (In-o- +  -te).

Jarraitu irakurtzen

Bizi osoa trikitia hartuta

Ainhoa Sarasola /2019-01-13 / 714 hitz

Trikitiaren molde klasikoaren ordezkari agerikoena zen, baina maite zuen gazte belaunaldiek ekarritakoa ere. Bien arteko zubia izan zen, askoren ustez. Ehunka plaza alaitu ostean, 74 urterekin zendu da.

Jarraitu irakurtzen

Jaime Altuna, antropologoa eta ikerlaria: «Urriaren 31 ospatzeko eredu asko ditugu Euskal Herrian»

Izaro Zinkunegi Barandiaran / 2018-10-31 / 609 hitz

Heriotza eta «aro hilaren iritsiera» dituzte ardatz bihar gaueko ospakizunek, Altunak esan duenez. Aspalditik egiten dira Euskal Herrian, XX. mendetik, gutxienez; umeak dira horietako protagonista.

Jarraitu irakurtzen

Bernardo Atxaga, idazlea: «Idazleak ez du irudirik buruan; airea da liburuan dagoen dena»

Aitor Biain / 2018-06-15 / 682 hitz

Ez zuen filmik buruan Atxagak eleberria idatzi zuenean; «pentsamendu hutsak» baino ez ziren. Aitortu du, ordea, bere obra «erdi bizirik» ikusteak «inpresio handia» eragingo diola.

Jarraitu irakurtzen

Manex Pagola bost kantutan

Atara Zarata / 2018-06-08 / 274 hitz

Manex Pagola kantari eta idazle baxenabartarra hil zen atzo Baionan, 76 urte zituela. Omendu dezagun, berak idatzi eta beste kantari batzuen ahotsetan ezagutu ditugun bost kanturen bitartez.

Jarraitu irakurtzen

Xaribariak, gure arbasoen “eskratxeak”

Joseba Aurkenerena / 2018-05-13 / 817 hitz

Xaribaria Erdi Arotik datorren usaia da, Europa osoan zabaldurik izan zena. Garai zaharretan senar-emazteen gatazkak, alargunen arraezkontzak eta gisa horretako gaiak ziren plazan horrelako ekitaldi baten bidez salatzen zituztenak. Euskal Herrian, gainerako herrietan bezalaxe, ohitura hau biziki sustraiturik zegoen.

Jarraitu irakurtzen