Gazte sortzaileak eta sortzaile gazteak (2020)

Azalpena

Bideoan 2018ko udaberrian Arabako aterpe batean bildutako gazteek egindako jarduerak ikusi dituzue. Musika, bertso, ikusentzun eta antzerkiko hainba kulturgileren lana ezagutu eta, haien laguntzaz, kanta, bertso eta bideo edo antzezlan berriak sortu zituzten lagunartean.

Euskaraz lan egiten duen zein abeslari, aktore edo bertsolari ezagutu nahiko zenituzkete? Elkartu hiruzpalau taldekidekin eta proposatu horrelako egonaldi batean gonbidatuko zenuketen lau euskal sortzaileren zerrenda. Laguntza behar baduzue www.sortzaileak.eus webgunean dauzkazue kulturgile askoren informazioa, arloka sailkatuta. Zerrenda bakarra adostu behar duzue, beraz, taldekideak konbentzitzeko zuen hautagaien aldeko argudioak (hau da zergatik gustatzen zaizkizuen) azaldu beharko duzue. Horretarako modu ona izan daiteke kanta, bertso edo idatzitako testuren bat aukeratzea eta gainerakoei erakustea. Egin bilduma eta disfrutatu!

Prestaketa

Ikasleek informazioa bilatzeko edo osatzeko internet konexioa beharko dute.

Euskal kulturaren ezagutza oso mugatua badute, baliteke ikasleek laguntza gehiago behar izatea. Irakasleak hainbat adibide prestatuta eraman beharko lituzte, azkenean ez erabili arren. Saiatu haien gustuen araberako bideoak edo kantak aukeratzen, ez helduon ustez “ezagutu” behar duten kultur katalogoaren berri ematen. Zaletzen badira horretara ere helduko dira.

Lehen hitza euskaraz (2020)

Azalpena

“Euskaraz hitz egitea.
Ahal dugun guztietan euskaraz mintzatu, idatzi eta irakurri; gutxienez hizkuntzaz aldatzeko eskatzen diguten arte; edo solaskideak ez digula ulertzen argi eta garbi ikusi arte. Euskaldun guztiok hori egingo bagenu, urrats handia izango litzateke gure hizkuntzarentzat eta euskaldunontzat. Euskara eroso eta normaltasunez egiten badugu, gure eredua imitatzera joko dute inguruko batzuek behintzat.”
(1)

Ohikoa duzu lehen hitza euskaraz egitea? Horrela ez bada, zer aldatu beharko litzateke zure ingurunean edo zure ohituretan horrela jokatzen hasteko? Elkartu 4 edo 5 ikaskidekin eta zuen erantzunak konparatu.

Lehen hitza edo lehen esaldia beti euskaraz egiteak sorpresa on asko emanen dizkigu; izan ere, uste ez genuen tokietan ere euskaraz eginen digute maiz. Baina batzuetan “estres linguistikoa” delakoa sentitzen dugu, hau da, etengabe norekin, non eta noiz zein hizkuntza aukeratu erabaki behar izatea.

Estres linguistikoa (Argia multimedia, 2 min.)

Euskaldunek lehen hitz euskaraz egitea errazago izateko helburuarekin jaio zen Euskaraldia: “Euskara ulertzen duten hiztunen arteko ahozko hizkuntza-ohiturak aldatzeko ariketa sozial masiboa, gizartearen gune guztietara zabaldua eta denborari dagokionez mugatua.” Ariketa sozial izanik, ez da hiztun bakar baten ahalegina, aldaketa kolektiboa da.

Euskaraldiaren baitan jaio ziren Ahobizi eta Belarriprest rolak.

Sakatu irudian, hobeki ikusteko

Zer zailtasun aurreikusten dituzun zure kasuan ahobizi izateko? Eta zer lortuko zenuke ahobizi izanik? Egin ariketa: zerrendatu, esaterako, norekin mintzatu zinen atzo eta kasu bakoitzean zein hizkuntza erabili zenuen. Erdaraz egindako zenbat hizketaldi izanen ziratekeen euskaraz zu ahobizi izan bazina?

2018ko Euskaraldian parte hartu zuten hainbat hiztunek bere esperientzia kontatu dute:
2018ko Euskaraldia (3 min.)

2020. urtean beste Euskaraldi bat eginen da. Animatuko zarete?

Prestaketa

Saioan bakarkako lana, talde txikietan aritzea eta hainbat bideo eta testu ikustea tartekatuko dira. Komeni da horien guztien sekuentzia aurretik pentsatzea, taldearen lan erritmoa kontuan hartuta.

Egindako lana emankorra izan bada, talde osoko hausnarketa edo konpromiso hartzea bukaera bikaina izan daiteke; baina ikasleen erritmoa behartu gabe, izan ere, ikasleen praktika linguistikoen arabera emaitza ezberdina izanen da talde batetik bestera.

Oharrak

Bestelako materialak, taldearen arabera erabiltzeko egokiak izan daitezkeenak:

Euskaraldia Institutuan landu nahi izanez gero, interestarria izan daiteke Lasarte herrian egindako esperientziaren berri izatea: Nerabeak Euskaraldian (21 min.)

(1) Plataforma per la Llengua-EMUN

Norberaren hizkuntza historia (2020)

Azalpena

Lau gazteri hiruna galdera egin zaizkie bakoitzaren historia linguistikoa ezagutzeko. Kontatutakoa aldatzen da norberaren familiaren eta bizitokiaren arabera, esaterako. Haiek esandakoa irakurri eta gero egin zure historia linguistikoa, hau da, zeuk erantzun hiru galdera hauek (5-10 lerro):

  • Etxean euskaraz hitz egiten zenuen eskolan hasi aurretik edo eskolan ikasi duzu euskara? Eta lagunekin nola egiten duzu?
  • Zein da zure lehenengo oroitzapena hizkuntzarekin/ euskararekin lotua? Kanta bat, ipuin bat edo beste zerbait?
  • Ba al duzu bitxikeriaren bat kontatzeko horren inguruan?
Iruñeko gaztea:
“Nire lehenengo oroitzapena da nire amak “Isil Isilik dago” kanta abesten zidala. Horrela lasaitzen ninduen negarrez hasten nintzenean.
Ikastolan hasitakoan nire lagun gehienek gaztelaniaz bakarrik hitz egiten zutela konturatu nintzen. Baina, gero euskara ikasi zuten;  batzuetan euskaraz eta beste batzuetan erdaraz egiten genuen gure artean.
Orain etxean eta institutuan egiten dut euskaraz. Eta lagunekin –eta ez dakit zergatik, zer denak euskaldunak gara– eta aitona-amonekin erdaraz aritzen naiz. Unibertsitatean karrera euskaraz egitea gustatuko litzaidake.”
Arangurengo gaztea:
“3 urterekin eskolan hasitakoan klasean sartu eta hor zegoen maistrak oso arraro hitz egiten zuen. Etxera joandakoan amari esan nion maistra horrek ez zekiela hitz egiten. Dena keinuz eta mugimenduekin azaltzen zuela eta ez niola ezer ere ulertzen, eta ez nuela eskolara joan nahi. Laster konturatu nintzen euskaraz ari zela, eta gero eta gehiago ulertzen niola eta oso ongi pasatzen nuela nire lagunak ere nirekin batera euskara ikasten ari zirelako.
Nire amonak ere hitz egiten zuen eta batzuetan kanturen bat edo hitz goxoren bat ere esaten zidan.
Etxean gaztelaniaz hitz egiten dut, baino Musika Eskolan klaseak euskaraz ematen dizkigute. Lagunekin erdaraz egiten dut, baina euskara ere gustukoa dut. “
Arizkungo gaztea:
“Nere amatxi ta aitetxin artian eskuaraz aitzen ziren, ta herrien ere, feritan ta hola batzutan eskuaraz aitzen zen.
Etxian ere eskuaraz in izen dugu gehienbat, baina gero karrikarat atra ta erderaz iten ginuen. Pediatrak ere etzekin eskuaraz.
Gurasoek erraten zataten eskuara jakitea ongi zela, baina arras inportantia dela erderaz ongi solastia, ze Iruñerat gatekuan, ongi iten ez bauzu irri iten datzute.”
Arbizuko gaztea:
“Gui herriyen, itxen beti euskias hitz ein duu. Itxen euskaldunek gaala aipetzen da ta kalien denok euskias etten duu. Kanpoti etorritakoek, Altsasuti o Iruñeti, hoiek bakarrik etten dubie erdias.
Gu oso pozik gaude laun tartien euskias etten, hitzek sortzen, txistiek ta pasadizoek kontatzen. Ikusten duzubien bezela gui hizkera de bakau. Askotan eztakiu ongi ai gan, ze gurasoek esaten diu hoi ez tela hola esaten ta holako kontubek, beya guk hola ongi pasatzen du.”

Bakoitzak berea idatzi eta gero, hau da hiru galderak erantzun eta gero, taldeka jarri (4-5naka) eta elkarri kontatu zuen historia linguistikoaren ezaugarririk nabarmenenak. Zuen artean ikusitako alderik handienak edo iruditu zaizkizuen ideiarik azpimarragarrienak apuntatu, gero gelakide guztiei kontatzeko.

Bukatzeko, ezagutzen duzue kantari, aktore edo pertsona ezagun baten historia linguistikoa?

Bestelako historia linguistikoak:

  • Edu Zelaieta idazleak ARMIARMAn argitaratutakoa: Autobiografia
  • Ahotsak audioak:Tolosako testigantza (euskararen galerari buruzkoa)
  • Etxeko bidean, Xamar (testua aukeratu)

Prestaketa

Testuen idatzizko kopiak banatu edo ozenki irakurri talde osoari. Galderak idatziz banatu edo ikusgai jarri, norberak bere historia linguistikoa idazten duen bitartean.
Saioa osatzeko, “bestelako historia linguistikoak” ataleko baten bat aukeratu eta ikasleei erakutsi.

Oharrak

  • Saioaren helburua da ikasleak ohartzea hiztun bakoitzak baduela bere hizkuntza historia, askotako egoerak daudela eta merezi duela besteen historiak entzutea eta ulertzen saiatzea.
    Beraz, ikasleek beraiek egin behar dute hausnarketa, irakasleak bideratu gabe. Irakasleak aurrera egiten lagundu dezake baina emaitza baldintzatu gabe.
  • Ikasleek Edu Zelaietaren testua gustura jaso badute, Iruñerriko Institutuetan interesgarria izan daiteke beste poema hau ere irakurtzea: Villavesan

Gurpil bikoitza (2020)

Azalpena

Taldeko kide guztiak gelan zutik daudela, pertsona-kopuru bereko bi biribil egingo ditugu. Biribil bat kanpoan geldituko da, eta horren barruan bestea. Musika jarriko dugu eta denak ibiltzen hasiko dira, biribil bakoitza norabide batean. Une jakin batean musika isilduko dugu eta une horretan taldekide guztiak geldituko dira. Kopuru bereko taldeak direnez, taldekide bakoitzari pertsona bat egokituko zaio parean, lehenago batek eta gero besteak, elkarri honakoa kontatuko diote:

Euskararekin lotuta norberak izandako anekdota, bizipen edo gertakizunen bat.

Bakoitza bere lekuan eserita, entzundako gertakizuna azalduko dio talde osoari. Talde osoak, adostasunez, esan beharko du ea anekdota edo bizipen positiboa edo negatiboa den. Horren arabera puntuak metatuko dira:

Jarraitu irakurtzen

Libertimendua, Nafarroa Beheretik Iruñera (2020)

Azalpena

Zer da libertimendua? Nork egiten du? Zein osagai ditu? Zertarako egiten da?

https://dantzan.eus/bideoak/donibane-garazi-libertimendua-2016/embed

iruñeko inauteriko argazkia
ARG: Josu Santesteban-ARGIA

Libertimenduaren jatorria Nafarroa Beherean dago, baina ideiek mugarik ez dutenez, iaz Iruñeko Libertimendua egin zuten: “Iruinkokoa”, Iruñeko inauteri euskalduna. Satira, kritika, zirtzilkeria, antzerkia, dantza eta musika koktela.

  • Ezagutzen duzue horrelako beste adierazpen edo esperientziaren bat?
  • Animatuko zinateke zuek Institutuko Inauterietarako kopla batzuk osatzera edo esketx labur batzuk idaztera, zuen auzoan edo Institutuan bertan azken aldi honetan gertatutako gauzak umorez kontatuta? Edonola ere ez ahaztu inauteriaren helburu nagusia: ongi pasatzea!

Koplak osatzeko jarraibidea: 4 lerroko bertsoa, lehen biak 8 silabakoak eta errimadunak, hirugarrena 10 silabakoa eta errimarik gabea eta laugarren lerroa 8 silabakoa eta errimaduna berriro ere → 8A, 8A, 10B, 8A.

Adibide bat entzun nahi baduzue, honela egiten dute bertsolari gazteek:

https://bertsoa.eus/bertsoak/14029-koplaka-peru-abarrategi-maider-arregi

Prestaketa

Oharra

2020ko Iruinkokoa otsailaren 23an:

oier zuñigaren kartela-Iruinkoko 2020
Afixaren egilea: Oier Zuñiga

Zubia (2020)

Azalpena

zubiaPirañaz betetako ibai batean zaudete eta zintak markatutako ibilbidea da pirañetatik libratzeko zubi bakarra. Beraz, zubitik atera gabe aritu beharko duzue joko osoan zehar. Sartu zubian.

Hasteko, ilara adinaren arabera ordenatu, baina erne! oinak zubitik atera gabe, pirañak daude eta!

Orain ilearen kolorearen arabera kokatu, mutur batean argiena eta beste mutur batean ilunena.

Jarraian, Nafarroako herri bana izanen zarete, eta herri horietan dauden biztanle euskaldunen ehunekoen arabera ordenatu behar duzue ilara. Euskaldunena mutur batean eta erdaldunena beste muturrean. Gogoratu, zubitik atera gabe!

Bukatzeko, munduko hizkuntza bana izanen zarete eta hizkuntzen tamainaren arabera ordenatu beharko duzue ilara; hau da, daukaten hiztun kopuruaren arabera, handiena mutur batean eta txikiena beste muturrean.

Asmatu duzue?

“Tribuaren Berbak-Euskararen tamaina” telebista saioaren lehenengo zatia ikusi, 13’30” arte.

Tribuaren Berbak – Euskararen tamaina _Vimeo
Tribuaren Berbak – Euskararen tamaina _eitb_nahieran

Denak ados zaudete?

 Prestaketa

Zintaz edo zelo lodiz lurrean ibilbide estu bat  markatuko dugu. Ibilbideak  25 cm-ko zabalera izanen du,  bi oinak elkarren ondoan sartzeko adinakoa eta luzera 12 bat ikasle sartzeko moduan. Ikasle kopuruaren arabera eginen dugu zubi bat edo bi zubi, ikasleak bi taldetan multzokatuta. Taldekide guztiak zintaren gainean eta norabide berean jarri behar dira.

zubia4

Ilara ordenatzeko irizpideak aurretik erabaki eta prestatu. Hasieran,  berehala ikusi eta egiazta daitekeen bat edo pare bat (adinaren arabera, altueraren arabera…); jarraian landu nahi dugun gaiaren arabera, kasu honetan:

  • Nafarroako hainbat herriren hiztun elebidunen ehunekoen arabera.
  • Munduko hizkuntzen tamaina (hiztun kopurua).

Ikasle bakoitzari Nafarroako herri bana eta munduko hizkuntza bana esleitu behar dizkiogu. Horretarako, behar dugun kopuruaren arabera zerrendetatik izenak aukeratu eta paperetan idatzi.

Toki batetik bestera mugitzerakoan zubitik ez direla ateratzen zaindu (horrela dibertigarriagoa da). Ateraz gero beren tokira itzularazi eta berriz saiatzeko eskatu.

Ordena erabakitzeko, beharrezkoa izanen da ikasleen arteko elkarrizketa, adostasuna eta ikuspegi ezberdinen azaleratzea. Hori da saioaren helburua. Irakasleak malgutasunez jokatu du eta ikasleek adostutako hurrenkera onartu, iradokizunik eman gabe. Jolasa bukatzen da adostasuna lortzen denean. Orduan lortutako emaitza (hurrenkera) jaso eta ilara desegin. Bukatzeko asmatu duten ala ez ebazteko informazioa eman.

Oharrak

Munduko hizkuntzen tamainaren gaia osatzeko informazioa: “Euskararen tamaina munduko hizkuntzen artean” K. Amonarriz, Argia

Munduko hizkuntzei buruzko informazioa: Ethnologue

(Elhuyar Fundazioaren materialean oinarritutako ariketa.)

 

Euskara ikasteko? Ez, jolasteko!!

Irakaslearentzako argibideak:

Euskara, hizkuntza guztiak bezala, jolasteko aukera amaigabea da. Tamalez, maiz, hizkuntzaren alde ludikoa bigarren mailan uzten dugu, ahazten baitugu alderdi ludikoak, hiztunen sormena garatzeaz gain, biziki elikatzen duela hizkuntzarekiko motibazioa.

Hemen, sare sozialek hizkuntzarekin jolasteko zabaldu dituzten hainbat bideren berri eman nahi dugu.

Ikaslearentzako argibideak:

Trinkotzaindia: Nik daflipat, zuk daflipazu?

Nahikoa zabaldua dagoen uste baten arabera, aditz trinkoak gehiegitxo baztertu ditugu gaurko euskaldunok, eta hori ikusita, azken aldian aditz trinkoaren aldeko nolabaiteko korrontea abiatu da, twitterren bidez, batez ere. Oraingoz, behintzat, umore kutsu nabarmen samar batekin.

Trinkotzaindia Aditz Trinkoaren Erret Akademia izeneko erakundea edo dena delakoa eratu da sare sozialetan, eta jendea aditz trinko berriak, forma berriak proposatzen hasi da. Honakoak dira proposamen horietako batzuk, hitzez hitz twitter-etik eta sareko beste gune batzuetatik hartuak:

trinkotzaindiaDokumentua jaisteko

Jarraitu irakurtzen

Nork motibatuko du motibatzailea?

“Irakurgaiak” atalean, besteak beste, soziolinguistika  alorrean aditu/aritu diren pertsonen  kolaborazioak jasotzeko eta zuekin partekatzeko asmoa dugu. Oraingoan, Txerra Rodriguezen ekarpena duzue irakurgai: ekarpen interesgarria bezain mamitsua. Mila esker, Txerra!

“Gazteak motibatu behar ditugu (dituzue), antza. Euskara gehiago egin dezaten, jakina. Erraza da esaten, egiten ez dakit nik. Izan ere, lehenik eta behin, ados jarri beharko ginateke motibazio hori zertan datzan. Baina artikulu honen luzera zeharo gainditzen du kontu horrek.

Motibatzeaz ari ginen. Nik ez daukat erantzuna, bestela ez nuke hemen botako hain arin. Azkar joango nintzateke patentatu eta aberastera. Baina pista batzuk baditut, han-hemen entzun eta egindakoetatik abiatuta.focalaforja_CCmarimbajlamesa_txiki

Lehenik eta behin, gazteak ez “kriminalizatu”. Aski da. “Egin euskaraz” bezalako errieta-erreguek ez dute balio. Euskaldun agertzea gaur eta hemen joera nagusiaren kontra igeri egitea da. Helduontzako erraza ez bada, pentsa gaztetxoentzako.

Bigarrenik, entzun. Gazteek asko dute esateko. Euren sentimendu, bizipen, kezka, interes, beldur eta abarrak oso garrantzitsuak dira. Ezagutu behar ditugu horiek guztiak, aldaketarik eragin nahi badugu. Jarraitu irakurtzen

Euspot

Euspot euskarazko spot lehiaketa da, Mondragon Unibertsitateko HUHEZIko Komunikazio Departamentuak, Aretxabaletako Udalak eta Arteman Komunikazioa Kooperatibak antolatutakoa.

Heburu nagusiak dira ikus-entzunezkoen eta euskararen sorkuntzaren arloan dagoen hutsunea betetzea, eta euskararen erabilera bultzatzea esparru guztietan; izan ere, lehiaketan parte hartu ahal izateko, iragarkiek euskararen erabilera bultzatu behar dute proposatzen zaien esparruan.

Orain arte antolatu diren edizioetan aurkeztutako iragarkiak interesgarriak izan daitezke MSBtik hartutako jardueraren bat girotzeko edo soberan geratutako denbora osatzeko.

Orain arteko edizioetan saritutako spotak:

2013. urteko gaia: sare sozialak eta euskara.

“Bakoitzak berea. Sarean Euskaraz”,  Markos Goikolea (Iruñea).

“euskara sarean #datsegit”, Amaia Urteaga (Beasain).

“Ixi Boards”, Aitor Abaroa (Lekeitio).

2012. urteko gaia: merkataritzan eta ostalaritzan euskara erabiltzea.

“Merkataritzan erabilera da balioa”, Iñaki Lasa (Iruñea).

“Bai jolasten eta bai erosten, euskaraz nahiago”, Odei Esnaola

Lehiaketari buruzko argibideak eta 2013. urtean aurkeztutako spot guztiak: www.euspot.eu

Motibazioa: erabilerarako energia.

Hiztun guztiontzat interesgarria da hizkuntzekin gertatzen zaigunaz hitz egitea. Ohiko topiko eta azaleko argudioetatik harago, gizartean gertatzen diren prozesu soziolinguistikoez jabe izateak hiztun indartsuago bihurtzen gaitu, indartsuago egunerokotasunean jokabide ausartagoak izateko edo, esate baterako, “estres linguistikoa” hobeki eramateko (behin onartuta gainetik erabat kentzea ezinezkoa dela…).

Interesgarria da hiztun guztientzat eta ezinbestekoa gazteentzat. Izan ere, gazteek premiazkoa dute ulertzen hastea euskara edo gaztelania erabiltzen dutenean sentitzen dituzten barne gatazkak; ulertzea eskola edo institutuko eta herriko erabilera-dinamiken arteko ezberdintasunen zergatiak. Ulertu behar dute, azken finean, hizkuntzen berreskuratze prozesuak nolakoak diren.

Gazteak euskararen berreskuratze prozesuaren parte oso garrantzitsua dira, eta, askotan, haiek zergatik ulertu gabe, inkesta, datu eta bestelako emaitzen erantzule egiten ditugu. Bada garaia haur eta gazteen erabileraz gutxiago hitz egiteko eta euskara erosoago erabil dezaten behar dituzten tresnak eskaintzeko: edozein egoera komunikatibotan erabili ahalko duten euskara malgu eta aberatsa eta, batez ere, aurkituko dituzten barneko eta kanpoko zailtasunak gainditzeko indarra eta motibazioa.