Hizkuntza aniztasuna Europan (2020)

Azalpena

Europako hizkuntzak izeneko lehiaketa eginen dugu ikasleekin. Ikasleek puntuak lortzeko mapari begira zerrendatuko dituzte ezagutzen dituzten estatuen izenak. Estatu bakoitzean mintzo den hizkuntza bat baino gehiago aipatzen baldin badute talde horrek 2 puntu lortuko ditu eta mintzo den beste hizkuntza bakoitzeko puntu 1 gehiago.

Komodinak: estaturen baten kasuan hizkuntza bakarra ezagutzen badute (edo bat ere ez…), puntu 1 lortu ahalko dute nazioarteko txapelketetan jokatzen duten bertako bi kirol talde aipatuta, edo nazioartean ezagunak diren bertako bi jaki edo edari aipatzen baldin badituzte.

Puntu gehien lortzen duen taldea izanen da irabazlea. 5 puntu gehigarri lor daiteke hizkuntza bakarra duen estatua asmatzen duen taldearentzat.

Prestaketa

Mapak gelara eraman, hasieran ikasleei mapak eskura jarriko zaizkie, baina ikusten bada horrekin ez dela nahiko ikasleei aukera eman interneten bilatzeko informazio hori.

  • Europako estatuen mapa.
Iturria (CC Septem Trionis)
Iturria: “Aproximació a l’Europa de les Llengües” Ciemen

Aukeran dago jokatzeko 1. edo 2. mapa ematea ikasleei, jarri nahi den zailtasun-mailaren arabera. Puntuak erabakitzeko irakaslearen laguntza beharko dute eta 2. mapa erabili.

Oharrak

Jokoak aukera ematen du ezezagunak egiten zaizkigun hizkuntza komunitate askori buruz mintzatzeko. Ikasleren batek ezagutzen baldin badu horietako baten bat, familia edo bidaia kontuengatik, esaterako, horren berri emateko aukera eman beharko genioke. Horrelakorik ez badago, interesgarria izan daiteke komunitate bat edo bi aukeratzea eta horien ezaugarrietan pixka bat sakontzea. Horretarako erabilgarria izan daiteke Euskaltzaleen Topaguneak eskura dauzkagun hiztegia. Gaiari buruz jakiteko begiratu: https://www.ethnologue.com/

Helburu nagusia gurea bezalako egoera asko daudela ikustea da eta hedabideetan agertzen ez diren hizkuntza komunitateei buruzko jakin-mina piztea.

“Aproximació a l’Europa de les Llengües” Ciemenek aspaldi argitaratutako mapa da (estatuen muga batzuk eguneratu gabe daude). Goian jarritako irudian informazio asko falta da (hizkuntzen izenak, hiztun kopurua, komunitate elebakarrak edo elebidunak diren…). Ariketa egiteko mapa osoa beharko duzu.

Euskararen egoera ikastetxean (2020)

Azalpena

Euskarak euren ikastetxean duen egoerari buruzko datuak bilduko dituzte ikasleek, ondoren horiek ehunekoetan eta grafikotan jasotzeko. Zenbait datu jasotzeko ikastetxeko zuzendaritzara joko dute eta bertan eskatu. Beste batzuk, berriz, zuzenean haiek jasoko dituzte. Ikasgela osoaren lana izanen da ikastetxeko argazkia osatzea. Beraz, taldeka lana banatu eta talde bakoitza datu batzuk lortzeaz arduratuko da, gero horiek grafiko eta ehunekoen bidez gelakideen eskura jarriko dituzte.

Ezagutza datuak:

  • Hizkuntza eredu bakoitzean ikasten duen ikasle kopurua.
  • Hizkuntza eredu bakoitzak zein ezaugarri dituen: zenbat ordu ematen diren hizkuntza bakoitzean.
  • Zenbat hizkuntza ikasten diren ikastetxean, esate baterako, euskara eta gaztelaniaz gain eta horien ehunekoak, grafikak…

Erabilera datuak:

  • Ikastetxearen erabilera datuak: pasabideena eta gela barrukoarena.
  • Zenbat hizkuntza entzuten diren ikastetxean.

Talde bakoitzak bere datu bilketa egin ondoren gelakideekin konpartituko du, guztien ekarpenei buruz hitz eginen dute eta poster batean bilduko dituzte datuak zein ondorioak, nahi badute ikastetxeko hormetan ere zabaltzeko.

Posterra egin ondoren ikasleek ondorio edo hausnarketa egitea interesgarria izanen da. Hausnarketa horretan lagungarria izanen da ikasleentzako Karmelo Aiestak egindako bidea azaltzen duen bideoa ikustea.

Prestaketa

Ariketa egokia izan daiteke matematika ikasgaian egiteko, datuen ehunekoak emateko eta grafikoak egiteko. Saioaren aurretik ikasleek datuak bilduko dituzte.

Irakasleak erabileraren neurketa eginen duen taldeari Soziolinguistika Klusterrak argitaratutako fitxa emanen die datu bilketa egiteko: 58. orrialdea. Fitxa betetzeko argibideak (66-69 orrialdeetan)

Oharrak

Helburua da ikasleek ikastetxeko euskararen egoerari buruzko zenbait datu izatea. Datu horiek batetik, ezagutzari buruzko datuak izanen dira, bestetik, erabilerari buruzkoak.

Nik norekin nola (2020)

Azalpena

Joko honen bidez ikasleei hausnarketa egiteko eskatuko diegu. Rol jokoa bukatu ondoren, hausnarketa egin eta ateratako ondorioak partekatuko dituzue. Sortutako hausnarketa sozializatu eginen da. Horretarako gogoan hartuko duzue NORBERAK zer hizkuntza erabili/erabiltzen duen bakoitzarekin, hau da: lagun-minarekin, tuentiko lagunarekin, gurasoekin… Oso garrantzitsua da irakasleak ariketa iritzirik edo epairik eman gabe bideratzea, hau da, zer den ongi edo gaizki dagoena nabarmendu gabe egitea

Rol jokoaren jarraibideak:

  • Ikasleak bi taldetan banatuko dira: A eta B.
  • A taldeak borobil bat osatuko du gela erdian, B taldeak beste borobil bat, baina A taldearen kanpoko aldean. A eta B taldeetako ikasleak aurrez aurre paratuko dira, hau da, A taldeko batek B taldeko bat izanen du parean. Ariketa gelan egiten bada mahaiak albo batera eraman beharko dira, hori ezinezkoa bada, ikastetxeko beste edozein toki ere aukera daiteke –patioa, esate baterako–.
  • Denak horrela paratuak ditugunean Akoak oinez norabide batean hasiko dira eta Bkoak kontrako norabidean. Irakasleak erabakitzen duenean GELDI esanen du eta kanpoko taldeko ikasleak parean duten barruko taldeko ikaslearekin hizketan hasiko dira (kasu honetan Bkoak).
  • Ako ikasle bakoitzak kartulina bat izanen du behean agertzen diren rol horietako batekin, hau da, LAGUN-MINA, LAGUNA, WHATSSAPPeko LAGUNA… Beraz, Bkoari parean LAGUN-MINA duen kartulinadun ikaslea egokitzen bazaio lagun-minarekin euskaraz egiten badu euskaraz hasiko da, lagun-minarekin gaztelaniaz egiten badu gaztelaniaz hasiko da, normalean egiten duen bezala. Barrukoak ezin du hitzik egin (kasu honetan, A taldekoak).
  • Hiru aldiz errepikatuko da ariketa.
  • Ondoren barrukoak kanpora eta kanpokoak barrura, hau da, A taldea B taldearen tokian eta alderantziz. Berriro ariketa errepikatuko da.

Prestaketa

  • Rolak aukeratu, adibideak: lagun-mina, laguna, whatsspeko lagunak, sare sozialetako lagunak, ligea, anai-arrebak, gurasoak, monitorea, astebukaerako lagunak, tabernaria, dendaria, medikua.
  • Rol bakoitzarekin kartulina txiki bat prestatu.
galdet13-18

(Orria txuri-beltzean)
(Orria txuri-beltzean eta letra gabe)

Oharrak

Jarduera honen helburua ikasleek lagunekin, twitter, whatssap, instagram, facebook-en hizketan ari direnean zer hizkuntza erabiltzen duten ohartzea; euskara ala gaztelania hautatzen dutenean erabaki bat hartzen ari direla ohartzea; eta erabaki hori aldatzeko aukera dutela ohartzea.

Ibaia (2020)

Azalpena

Ibaia

Jarduera honen helburua bakoitzak norbere hausnarketa egitea da eta hizkuntzaren hari afektiboa ernatzea eta bestea hobeki ulertzea. Jarduera sakona da, ikasleek beraiek egin behar dute hausnarketa, ahal dela irakasleak eskua sartu gabe.

Ibaian jasotzen dena, ahal den neurrian behintzat, bizipen pertsonalak izan daitezela, eta ez hainbeste testuinguru edo gertaera sozialak.

Irakasleak berak aurretik ariketa hau egitea gomendatzen dugu.

Irakasleak Ni eta Euskara testua irakurriko du, edota grabazio bat egin eta hura jarriko du. Ikasleek begiak itxita dituztela, euskarak gure bizitzan egin duen ibilbidea ikusarazten lagunduko digun testua (NI ETA EUSKARA) irakurriko diegu. Poliki eta isilune asko eginez irakurri behar da, isilune horietan pentsatzeko aukera emanez.

NI ETA EUSKARA testua


NI ETA EUSKARA testua
Euskara eta ni, ni eta euskara,
Noiztik elkarrekin? Betidanik?
Betidanik lagun min? Ala betidanik ezagun?
Estua izan al da zuen harremana?
Estua al da orain zuen harremana?
Izan al da harremana sendotu duen gertakizunik?
Izan al da harremana ahuldu duen gertaerarik?
Euskarak emango zizkizun une gozoak?
Eta zuk euskarari?
Euskara dela-eta izango zenituen une lantzak?
Eta zuregatik euskarak?
Beti biak ala izan al da hirugarrenik?
Zer eragin du inguruak harremanean?
Eta ingurukoek?
Nola zaudete euskara eta zu orain?

Testua irakurri ondoren, memorian zehar egindako bidaian ikusi dutenaren inguruan hausnartzeko eskatuko diegu; haien memorian mugi daitezela eskatuko diegu, gaurko egunera iritsi arte.

Ondoren, begiak irekitzeko eskatuko diegu, eta NI ETA EUSKARA ibaia marraztuko dugula azalduko dugu. Bakoitzak nahi duen edo eroso sentitzen den tokia aukeratuko du, eta papelografo (paper txuri handi bat) txuri batean “Ni eta euskara: ibilbide historikoa” marraztuko du. Ibaiaren irudia erabiliko dugu marrazkia egiteko, eta norberaren bizitzan euskararekin izan dugun harremana, bizipenak, sentimenduak… islatuko ditugu bertan. Arestian egindako memoria-ariketan ikusi eta sentitu dituzten une eta gauza guztiak jasotzeko eskatuko diegu, eta denak ibaiaren irudian jartzeko. Marrazten ari diren bitartean euskal musika lasaia paratuko dute.

Ibaiaren marrazkia bukatu ondoren, nork bere ibaia aurkeztuko du taldekideen aurrean. Taldea handiegia ez bada, talde osoaren aurrean egingo da aurkezpena. Handiegia izanez gero, talde txikitan banatuta egingo da sozializazioa. Sozializazioak eta norberaren ibaiaren azalpenak, bestalde, behar adinako sakontasuna izan behar du, oso azaleko azalpen arinak saihestuz. Horretarako, lagungarri gerta liteke lehendabiziko azalpena dinamizatzaileak berak edo ariketaren nondik norakoaz jabetuta dagoen pertsona batek egitea. Ibaiak sozializatu direnean, entzundakoaren inguruko ondorioak aterako dituzte, behar izanez gero zenbait galdera planteatuta: berdintasunak eta ezberdintasunak, zenbateraino eragiten digu jatorriak eta inguruak…

Ruper Ordorikaren Ibaia kanta

Jarduerari bukaera emateko Ibaia kantaren letra irakurri daiteke kanta entzun bitartean, edo ausartzen dena hura kantatu.

Prestaketa

Ibaia egiteko behar adina margo, errotulagailu, koloretako paper, guraize… izango dute lurrean edo mahai gainean.

Euskal musika lasaia marrazten ari diren bitartean entzuteko, ikasleek aukeratua posible bada.

Ibaia ariketa luzea eta sakona da, eta aurrera begirako datu eta elementu asko ematen ditu. Horrela azalduko zaio taldeko kide guztiei.

* Elhuyar Fundazioaren materialean oinarritutako ariketa.

DBH-ko ikasleen hizkuntza atxikimendua hobetzeko ikerketa eta esku hartzea

Aspaldi ez dugu ezer idatzi Blog honetan eta zergatia azaltzearekin batera, geldialdi honek ekarri duena partekatu nahi dugu zuekin. Denbora honetan guztian, ez gara geldirik egon, beste lan mota bat egiten baizik, alegia, gai honek duen mamiaren zati txiki bat bada ere ikertzen. Lan ildo honek guretako lehentasunezkoa izaten jarraitzen du eta hurrengo urratsak emate aldera oinarri sendoagoen bila jo dugu zuentzako geldialdia izan den honetan. Horregatik ikerketa burutzeko aukera izan dugun momentuan ekin diogu horri. Ez da lan makala izan, eta gure indarrak eta baliabideak mugatuak direnez, lehentasuna ikerketari eman diogu.

Dakizuenez, urte batzuk pasatu dira MSB bloga sortu genuenetik, ikasgeletan hizkuntzarekiko motibazioa lantzeko beharra ikusi genuelako. Gaur egun ere behar hori hortxe dago. Blogean jasotako jarduerak han-hemenka gelaratu eta gero, irakasleen aldetik jaso dugun erantzuna ona izan da ikasleengan sortutako gogoetei begira. Bide horretan sakondu nahi izan dugu planteamendua egokia zen ala ez jakiteko. Batetik, hizkuntzarekiko ikasleen bizipenak, sentimenduak eta emozioak ezagutzeko beharra genuen; eta, bestetik, bizipen eta sentimendu horiek hobetzeko bidean zein esku hartze egin zitekeen aztertu nahi genuen.

“DBHko ikasleen hizkuntza atxikimendua hobetzeko ikerketa eta esku-hartzea”   lankidetzaren emaitza da. Alde guztiak ezinbestekoak izan dira ikerketa burutzeko: batetik, EIBZ, NUP eta Berriozarko Udala; bestetik, euskarazko eredua duten Nafarroako Bigarren Hezkuntzako zenbait ikastetxeen adostasuna; hirugarrenik, ikastetxe horietako irakasleen ezinbesteko laguntza eta prestutasuna; eta azkenik, ikasleena, haiek izan baitira ikertzeko materiala eman digutenak.

Urrats hau bukatu ondoren, hurrengoari begira jada jarri gara eta gure asmoa DBHrako geletan atxikimendua lantzeko programazioaren zirriborroa osatzen hastea da.

Zure hizkuntza zure erabakia: balorazioa

ZURE HIZKUNTZA, ZURE ERABAKIA

Ikasleen interesa eta parte hartzeaIkasleek egitekoa ulertu dute baina puntuak nola kudeatzen ziren ulertzea kosta egin zaie. Ikasleak oso gustura ibili dira jolasean eta izugarri parte hartu dute. Oso giro ona sortu da jolasten zuten bitartean.

Ikasleen hausnarketa:  Zenbait frogatan lotsatuta ibili dira baina nola edo hala azaltzen edo egiten lortu dute, zenbaitetan ikaskideen laguntzaz. Hausnarketa baino ikasleek oso ongi pasatu dutela nabarmenduko nuke

Irakaslearen sentsazioa: Gelaratu ondoren, puntuena aldatuko nuke ikasleei hori ulertzea kosta egin zaielako. Batez ere, oso ongi pasa dutela eta euskara aitzaki izanda haiek ongi pasatzea oso positiboa dela pentsatzen dut.

Maitane Suarez, LHko 5. maila (15 ikasle), Remontibal IP, Lizarra

Ibilaldi linguistikoa herrian

Jarduera.  Burutu dugun jarduera ez dago blogean eta labur esanda hauxe izan da: ikasleekin herritik buelta bat ematera irten, eta kalean, dendetan eta herriko beste txoko batzuetan dauden kartelak behatu ditugu, euskaraz jartzen duena atertzeko. Ondoren, herrian euskarak bizi duen egoera aztertu dugu eta, azkenik, gelan herriko  ospakizun edo jarduera baterako euskarazko kartela  egin eta herrian barna jarri dugu.

Ikasleen interesa eta parte hartzea: Parte hartzea eta interesa oso handiak izan dira. Ikasleak oso motibatuak egon dira ariketa honekin.

Ikasleen hausnarketa: Haien herrian ez zegoela ia-ia euskaraz idatzitako kartelik eta euskaraz dakien jendea, ordea, badagoela. Horregatik euskarazko kartelak egiteko beharra ikusi dute, euskaraz dakien jendeak hizkuntza horretan ere horiek irakurri ahal izateko.

Irakaslearen sentsatzioa: Oso ona. Euskararekiko eta jarduerarekiko motibazioa izugarria izan da eta nire ustez hemendik aurrera kalean ikusten dituzten euskarazko
kartelak positiboki baloratuko dituztela, haiek ere horren zati sentiaraziz. Ez nuke ezer ere ez aldatuko. Den-dena ondo irten da, nik espero baino askoz hobeto.

Ander Lopez, LHko 4. mailatik 6. mailara (10 ikasle), A eredua,San Fausto IP, Antzin

Zure hizkuntza, zure erabakia: balorazioa

ZURE HIZKUNTZA, ZURE ERABAKIA

Ikasleen interesa eta parte hartzea: ikasleak oso gustura aritu dira lan tadeetan. Izan ere, hasieratik adierazi diet jokoa egingo genuela eta horrelakoak gogo biziz hartzen dituzte. Hori dela-eta, motibazio handia eta jarrera oso baikorrak izan dituzte ikasle guztiek. Egia da jokoak aurrera egin ahala batzuen interes maila pixka bat jaitsi egin dela, baina, era berean, beste batzuena asko areagotu da. Umore onez aritu dira lanean eta oso positibotzat hartu dut jardueraren gelaratzea. Jarduera honek lotsa alde batera uztea eskatzen du, eta batzuentzat gauza zaila da hori.

Ikasleen hausnarketa: egia esateko, ikasleek ez dute hausnarketa sakonik egin; egoera bakoitzak markatzen zuen ariketa egitera mugatu dira ahalik eta modu egokienean. Bukaeran, nire laguntzarekin hausnarketa bikaina egin dugu guztion artean. Izan ere, joko honek normalean ikasgelan lantzen ez diren hainbat esparru ukitzen ditu, irainak edo maitasuna adierazteko espresioak adieraztearena, adibidez. Ariketa horiek kontuan hartuz, ikasleak konturatu dira euskara ez dela ikasgelan aritzeko hizkuntza bakarrik, haratago doan erabilera duela baizik.

Irakaslearen sentsazioa: oso gustura egon naiz ariketa egin dugun bitartean, ikasleak alai eta umoretsu ikusi baititut, eta euskaraz ere ongi pasatzeko eta jolasteko gaitasuna dutela ohartzeak poza eman dit. Euskararekiko maitasuna edo atxikimendua ere landu dugu, eta askok gurea den hizkuntza hau oso gustuko dutela ohartu naiz. Gainera, ariketak hizkuntza egoera desberdinetan erabiltzeko aukera eskaini digunez, lasai eta eroso sentitu naiz.

Balorazio orokorra: ariketa hauek oso egokiak dira ikasgelan lantzeko. Ikasleek gogoz hartzen dituzte eta hizkuntza zuzentasunaren esparrutik landu beharrean, egokitasunarenetik lantzeko aukera ematen dute. Beraz, oso positibotzat jotzen ditut, gehienbat ikasmaterialetan horrelako ariketen falta dagoelako. Edozein argitaletxe aukeratzen dugula ere, motibazioa eta eguneroko ahozko hizkuntza lantzerakoan hutsuneak nabaritzen dira, hizkuntzaren alde formala eta zuzena baitira lanketaren oinarria.

 Leire Insausti, LHko 4. maila (18 ikasle), Tafallako Ikastola.

Ibaiaren teknika: balorazioa

IBAIAREN TEKNIKA 

Ikasleen interesa eta parte hartzea: gehienek oso ongi erantzun dute eta interesez burutu dute ariketa.

Ikasleen hausnarketa: ariketa hau egin aurretik, euskararen jatorriaren inguruko edukiak lantzen ibili ginen. Jatorriaren aitzakiarekin, euskararen etorkizuna aurreikusten saiatu ginen. Ibaiaren ariketa momentu egokian txertatu dudala uste dut, hizkuntzarekiko sentsibilitatea azaleratua baitzuten aurreko edukiak landutakoan. Ikasleek oso ongi erantzun dute (gehienek), eta euskarari zer edo zer zor diotela hausnartu dute; hau da, hizkuntzarekiko harremana etorkizun hurbil batean estutu beharra azpimarratu dute.

Irakaslearen sentsazioa: ikasle gehienek oso ongi erantzun dute, nahiz eta bakan batzuek ezer gutxi adierazi duten eta arras azalekoa izan den haien hausnarketa. Euskararen ibaian bidaide izan nahiko luketela argi eta garbi adierazi dute eta horretarako konpromisoa handitu beharko luketela hausnartu. Ekintza egin bitartean, giroa oso aproposa izan da eta oso ongi baloratu dute/dugu bertan bizitakoa. Bertzalde, ariketa aproposa da barruko sentimenduak adierazteko eta hizkuntzaren gaineko hausnarketa bultzatzeko.

   Jon Barberena, DBHko 3. maila (13 ikasle), Agoizko  DBHI.

Erretratua: balorazioa

ERRETRATUA

Ikasleen interesa eta parte hartzea: oso gustura eta motibatuta agertu dira jarduera berri honen aurrean. Parte hartzea handia izan da.

Ikasleen hausnarketa: oso gustura aritu dira, denbora ustekabean pasa zaie, eta, beraien erretratuak besteenekin alderatu dituztenean eta bertan irudikatutakoa azaltzean, espero ez zituzten ondorioetara iritsi dira.

Irakaslearen sentsazioa: oso gustura geratu naiz, balorazio positiboa egiten dut. Gehiagotan gelaratu behar ditut horrelako jarduerak; ikasleak gustura aritzen dira lanean eta lortutako etekinak oso positiboak dira.

  Amaia Aldasoro, LHko 5. maila (19 ikasle), Altsasuko Zelandi IP.