Norberaren hizkuntza historia (2020)

Azalpena

Lau gazteri hiruna galdera egin zaizkie bakoitzaren historia linguistikoa ezagutzeko. Kontatutakoa aldatzen da norberaren familiaren eta bizitokiaren arabera, esaterako. Haiek esandakoa irakurri eta gero egin zure historia linguistikoa, hau da, zeuk erantzun hiru galdera hauek (5-10 lerro):

  • Etxean euskaraz hitz egiten zenuen eskolan hasi aurretik edo eskolan ikasi duzu euskara? Eta lagunekin nola egiten duzu?
  • Zein da zure lehenengo oroitzapena hizkuntzarekin/ euskararekin lotua? Kanta bat, ipuin bat edo beste zerbait?
  • Ba al duzu bitxikeriaren bat kontatzeko horren inguruan?
Iruñeko gaztea:
“Nire lehenengo oroitzapena da nire amak “Isil Isilik dago” kanta abesten zidala. Horrela lasaitzen ninduen negarrez hasten nintzenean.
Ikastolan hasitakoan nire lagun gehienek gaztelaniaz bakarrik hitz egiten zutela konturatu nintzen. Baina, gero euskara ikasi zuten;  batzuetan euskaraz eta beste batzuetan erdaraz egiten genuen gure artean.
Orain etxean eta institutuan egiten dut euskaraz. Eta lagunekin –eta ez dakit zergatik, zer denak euskaldunak gara– eta aitona-amonekin erdaraz aritzen naiz. Unibertsitatean karrera euskaraz egitea gustatuko litzaidake.”
Arangurengo gaztea:
“3 urterekin eskolan hasitakoan klasean sartu eta hor zegoen maistrak oso arraro hitz egiten zuen. Etxera joandakoan amari esan nion maistra horrek ez zekiela hitz egiten. Dena keinuz eta mugimenduekin azaltzen zuela eta ez niola ezer ere ulertzen, eta ez nuela eskolara joan nahi. Laster konturatu nintzen euskaraz ari zela, eta gero eta gehiago ulertzen niola eta oso ongi pasatzen nuela nire lagunak ere nirekin batera euskara ikasten ari zirelako.
Nire amonak ere hitz egiten zuen eta batzuetan kanturen bat edo hitz goxoren bat ere esaten zidan.
Etxean gaztelaniaz hitz egiten dut, baino Musika Eskolan klaseak euskaraz ematen dizkigute. Lagunekin erdaraz egiten dut, baina euskara ere gustukoa dut. “
Arizkungo gaztea:
“Nere amatxi ta aitetxin artian eskuaraz aitzen ziren, ta herrien ere, feritan ta hola batzutan eskuaraz aitzen zen.
Etxian ere eskuaraz in izen dugu gehienbat, baina gero karrikarat atra ta erderaz iten ginuen. Pediatrak ere etzekin eskuaraz.
Gurasoek erraten zataten eskuara jakitea ongi zela, baina arras inportantia dela erderaz ongi solastia, ze Iruñerat gatekuan, ongi iten ez bauzu irri iten datzute.”
Arbizuko gaztea:
“Gui herriyen, itxen beti euskias hitz ein duu. Itxen euskaldunek gaala aipetzen da ta kalien denok euskias etten duu. Kanpoti etorritakoek, Altsasuti o Iruñeti, hoiek bakarrik etten dubie erdias.
Gu oso pozik gaude laun tartien euskias etten, hitzek sortzen, txistiek ta pasadizoek kontatzen. Ikusten duzubien bezela gui hizkera de bakau. Askotan eztakiu ongi ai gan, ze gurasoek esaten diu hoi ez tela hola esaten ta holako kontubek, beya guk hola ongi pasatzen du.”

Bakoitzak berea idatzi eta gero, hau da hiru galderak erantzun eta gero, taldeka jarri (4-5naka) eta elkarri kontatu zuen historia linguistikoaren ezaugarririk nabarmenenak. Zuen artean ikusitako alderik handienak edo iruditu zaizkizuen ideiarik azpimarragarrienak apuntatu, gero gelakide guztiei kontatzeko.

Bukatzeko, ezagutzen duzue kantari, aktore edo pertsona ezagun baten historia linguistikoa?

Bestelako historia linguistikoak:

  • Edu Zelaieta idazleak ARMIARMAn argitaratutakoa: Autobiografia
  • Ahotsak audioak:Tolosako testigantza (euskararen galerari buruzkoa)
  • Etxeko bidean, Xamar (testua aukeratu)

Prestaketa

Testuen idatzizko kopiak banatu edo ozenki irakurri talde osoari. Galderak idatziz banatu edo ikusgai jarri, norberak bere historia linguistikoa idazten duen bitartean.
Saioa osatzeko, “bestelako historia linguistikoak” ataleko baten bat aukeratu eta ikasleei erakutsi.

Oharrak

  • Saioaren helburua da ikasleak ohartzea hiztun bakoitzak baduela bere hizkuntza historia, askotako egoerak daudela eta merezi duela besteen historiak entzutea eta ulertzen saiatzea.
    Beraz, ikasleek beraiek egin behar dute hausnarketa, irakasleak bideratu gabe. Irakasleak aurrera egiten lagundu dezake baina emaitza baldintzatu gabe.
  • Ikasleek Edu Zelaietaren testua gustura jaso badute, Iruñerriko Institutuetan interesgarria izan daiteke beste poema hau ere irakurtzea: Villavesan

Zure hizkuntza zure erabakia: balorazioa

ZURE HIZKUNTZA, ZURE ERABAKIA

Ikasleen interesa eta parte hartzeaIkasleek egitekoa ulertu dute baina puntuak nola kudeatzen ziren ulertzea kosta egin zaie. Ikasleak oso gustura ibili dira jolasean eta izugarri parte hartu dute. Oso giro ona sortu da jolasten zuten bitartean.

Ikasleen hausnarketa:  Zenbait frogatan lotsatuta ibili dira baina nola edo hala azaltzen edo egiten lortu dute, zenbaitetan ikaskideen laguntzaz. Hausnarketa baino ikasleek oso ongi pasatu dutela nabarmenduko nuke

Irakaslearen sentsazioa: Gelaratu ondoren, puntuena aldatuko nuke ikasleei hori ulertzea kosta egin zaielako. Batez ere, oso ongi pasa dutela eta euskara aitzaki izanda haiek ongi pasatzea oso positiboa dela pentsatzen dut.

Maitane Suarez, LHko 5. maila (15 ikasle), Remontibal IP, Lizarra

Lehenengo esaldia beti euskaraz

Nor daIrakaslearentzako argibideak

Ikasleei beheko testua emanen zaie irakurtzeko, eta gero, horren gainean eztabaidatuko da: ados dauden ala ez, zer gehitu nahi duten, esaten dena betetzen ote duten, zergatik…

Lehen hitza edo lehen esaldia beti euskaraz egiteak sorpresa on asko emanen dizkigu; izan ere, uste ez genuen tokietan ere euskaraz eginen digute maiz.

Hori dela eta, 24 orduz (edo hainbat orduz)  dendan, liburutegian, tabernan, kaleko norbaiti… lehen esaldia (agurrak soilik ez du balio) euskaraz egitea proposatuko diegu eta jasotako bizipenak gelaratu eginen ditugu.

Saiakera egin aurretik, lehen hitza euskaraz egiten dugunean, gerta daitezkeen egoeren azalpenak emanen ditugu. Irakasleak hainbat jarraibide, argudio eta arrazoi eman ditzake ikasleek ezezagun bati lehen hitza euskaraz egiten diotenerako:

A- Euskaldunok euskaraz egitea normala da, beraz, lehenengo esaldia euskaraz egitea izan beharko litzateke gure jarrera ohikoena. Lehenengo esaldia euskaraz egiten ez badugu ez dugu jakiterik gure solaskidea euskalduna den ala ez. Are gehiago, euskaldunari euskaraz aritzeko aukera kentzen diogu. Jarraitu irakurtzen

Nork motibatuko du motibatzailea?

“Irakurgaiak” atalean, besteak beste, soziolinguistika  alorrean aditu/aritu diren pertsonen  kolaborazioak jasotzeko eta zuekin partekatzeko asmoa dugu. Oraingoan, Txerra Rodriguezen ekarpena duzue irakurgai: ekarpen interesgarria bezain mamitsua. Mila esker, Txerra!

“Gazteak motibatu behar ditugu (dituzue), antza. Euskara gehiago egin dezaten, jakina. Erraza da esaten, egiten ez dakit nik. Izan ere, lehenik eta behin, ados jarri beharko ginateke motibazio hori zertan datzan. Baina artikulu honen luzera zeharo gainditzen du kontu horrek.

Motibatzeaz ari ginen. Nik ez daukat erantzuna, bestela ez nuke hemen botako hain arin. Azkar joango nintzateke patentatu eta aberastera. Baina pista batzuk baditut, han-hemen entzun eta egindakoetatik abiatuta.focalaforja_CCmarimbajlamesa_txiki

Lehenik eta behin, gazteak ez “kriminalizatu”. Aski da. “Egin euskaraz” bezalako errieta-erreguek ez dute balio. Euskaldun agertzea gaur eta hemen joera nagusiaren kontra igeri egitea da. Helduontzako erraza ez bada, pentsa gaztetxoentzako.

Bigarrenik, entzun. Gazteek asko dute esateko. Euren sentimendu, bizipen, kezka, interes, beldur eta abarrak oso garrantzitsuak dira. Ezagutu behar ditugu horiek guztiak, aldaketarik eragin nahi badugu. Jarraitu irakurtzen

Ibaiaren teknika: balorazioa

IBAIAREN TEKNIKA 

Ikasleen interesa eta parte hartzea: gehienek oso ongi erantzun dute eta interesez burutu dute ariketa.

Ikasleen hausnarketa: ariketa hau egin aurretik, euskararen jatorriaren inguruko edukiak lantzen ibili ginen. Jatorriaren aitzakiarekin, euskararen etorkizuna aurreikusten saiatu ginen. Ibaiaren ariketa momentu egokian txertatu dudala uste dut, hizkuntzarekiko sentsibilitatea azaleratua baitzuten aurreko edukiak landutakoan. Ikasleek oso ongi erantzun dute (gehienek), eta euskarari zer edo zer zor diotela hausnartu dute; hau da, hizkuntzarekiko harremana etorkizun hurbil batean estutu beharra azpimarratu dute.

Irakaslearen sentsazioa: ikasle gehienek oso ongi erantzun dute, nahiz eta bakan batzuek ezer gutxi adierazi duten eta arras azalekoa izan den haien hausnarketa. Euskararen ibaian bidaide izan nahiko luketela argi eta garbi adierazi dute eta horretarako konpromisoa handitu beharko luketela hausnartu. Ekintza egin bitartean, giroa oso aproposa izan da eta oso ongi baloratu dute/dugu bertan bizitakoa. Bertzalde, ariketa aproposa da barruko sentimenduak adierazteko eta hizkuntzaren gaineko hausnarketa bultzatzeko.

   Jon Barberena, DBHko 3. maila (13 ikasle), Agoizko  DBHI.

Erretratua: balorazioa

ERRETRATUA

Ikasleen interesa eta parte hartzea: oso gustura eta motibatuta agertu dira jarduera berri honen aurrean. Parte hartzea handia izan da.

Ikasleen hausnarketa: oso gustura aritu dira, denbora ustekabean pasa zaie, eta, beraien erretratuak besteenekin alderatu dituztenean eta bertan irudikatutakoa azaltzean, espero ez zituzten ondorioetara iritsi dira.

Irakaslearen sentsazioa: oso gustura geratu naiz, balorazio positiboa egiten dut. Gehiagotan gelaratu behar ditut horrelako jarduerak; ikasleak gustura aritzen dira lanean eta lortutako etekinak oso positiboak dira.

  Amaia Aldasoro, LHko 5. maila (19 ikasle), Altsasuko Zelandi IP.

Zure hizkuntza, zure erabakia

Irakaslearentzako argibideak

Joko honen abiapuntua  ezaguna da: nerabeek eta gazteek gauza ugari egiten dituzte taldean onartuak izateko eta ez, zinez, gustukoak dituztelako. Teoria honen arabera taldean erabiltzen den hizkuntza taldeak berak  bultzatzen duela gauza nabaria da. Hortaz, maiz, euskara erabili nahi duten gazteek taldearen arauen traba izaten dute; taldeetan, oro har, ezarritako konbentzioek agintzen baitute. Gainera, batzuetan, taldeak oso gogor jokatzen du bere arauak betetzen ez dituenaren kontra. Joko honen xedea ikasleak horretaz jabetzea da eta euskal hiztunaren erabakitzeko ahalmena sendotzea nahiz bultzatzea.

people 1

Jokoaren azalpena:

1. Irakasleak behean agertzen diren egoeren txartelak eramango ditu gelara (ikasle taldearen arabera,  egokiak iruditzen zaizkion beste batzuk txerta ditzake).

Probak egiteko proposamenak:probak Jarraitu irakurtzen

Erretratua

lena-2W

Irakaslearentzako argibideak

Ikasle bakoitzak  berarekin  euskaraz aritzen den pertsona baten erretratua eginen du (aita-ama, amona-aitona, senidea, etxekoa, auzokoa, herrikoa edo ikaskidea…).

Erretratuan, pertsonaz gain, nahi duena marraz dezake, esaterako: toki bat, paisaia bat, tresna bat edo egokia iruditzen zaion beste zerbait.

Erretratuarekin batera, ikasleak pertsona horrekin izandako harremanetan bizi izan duen pasadizoa, gogora ekartzen dion oroitzapena, hark aipatzen duen esaldi bat, erakutsi dion esaera zahar bat edo kanta bat kontatu edo kantatuko du.

Gero, talde txikitan jarrita, ikaskideei nolakoa den pertsona hori azalduko die: nor den, nongoa…; non eta nola ezagutu duen; zergatik hautatu duen; zergatik daukan euskararekiko lotura; eta, horrekin batera, prestatu duen kontu edo kanta kontatu edo kantatuko die.

Taldekideak ondorio batzuk ateratzen saiatuko dira: zer antzekotasun dituzten pertsona horiek, zergatik izaten den lotura berezia pertsona horiekin…

Material osagarriak

Orriak eta margoak.

* Elhuyar Fundazioaren materialean oinarritutako ariketa.

Ibaiaren teknika

Hasmentako oharra

IbaiaJarduera honen helburua bakoitzak norbere hausnarketa egitea da eta hizkuntzaren hari afektiboa ernatzea eta bestea hobeki ulertzea. Jarduera sakona da, ikasleek beraiek egin behar dute hausnarketa, ahal dela irakasleak eskua sartu gabe.

Ibaian jasotzen dena, ahal den neurrian behintzat, bizipen pertsonalak izan daitezela, eta ez hainbeste testuinguru edo gertaera sozialak.

Irakasleak berak aurretik ariketa hau egitea gomendatzen dugu.

Jarraitu irakurtzen

Norberaren hizkuntza historia

Irakaslearentzako argibideak

Ikasleek beraiek egin behar dute hausnarketa, irakasleak eskua sartu gabe.

Jardueraren helburuak:

  • Ikasleak ohartzea eta gogoeta egitea egindako galderen inguruan.
  • Besteen egoerak ezagutu eta ulertzeko ahalegina egin.
  • Askotako egoerak daudela jakin.
  • Egoera guzti horiek geureak direla ohartu.

Ariketa honen bidez, hizkuntza egoera ezberdinak partekatzea bultzatuko dugu. Azken eztabaidan, ikasleek 4/5 ideia nagusi atera ditzaten bidea jartzea litzateke irakaslearen lana. Hau da, irakasleak dinamika bideratuko du ikasleek euren hausnarketak eta ondorioak atera ditzaten.

Jarraitu irakurtzen