{"id":15004,"date":"2018-05-16T07:21:27","date_gmt":"2018-05-16T07:21:27","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=15004"},"modified":"2018-05-16T07:21:27","modified_gmt":"2018-05-16T07:21:27","slug":"saizarbitoriaren-lehen-nobelatik-mende-erdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2018\/05\/saizarbitoriaren-lehen-nobelatik-mende-erdi\/","title":{"rendered":"Saizarbitoriaren lehen nobelatik, mende erdi"},"content":{"rendered":"

I\u00f1aki Aldekoa\u00a0 \/ 2018-05-13 \/ 704 hitz<\/a><\/p>\n

Joan den hilean 50 urte bete ziren\u00a0Ramon Saizarbitoriaren\u00a0\u201cEgunero hasten delako\u201d<\/strong>argitaratu zenetik. Urtemugaren harira\u00a0Erein argitaletxeak<\/a>\u00a0igorritako testua duzue hau.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

\u201cEgunero hasten delako\u201d\u00a0<\/a><\/em><\/strong>Ramon Saizarbitoria<\/a>\u00a0idazle\u00a0donostiarrak<\/a>\u00a0idatzitako lehen\u00a0eleberria<\/a>\u00a0da,\u00a01968ko apirilaren 25ean Friburgon amaitua eta\u00a01969an<\/a>\u00a0lehen aldiz argitaratua, geroztik berrargitalpen zenbait izan dituena. Euskal nobela modernoaren mugarrietako bat izan zen, bere estilo berritzaileagatik eta lantzen zituen gaiengatik. Eleberriak Gis\u00e8le izeneko neska gaztearen bidaia eta gorabeherak kontatzen ditu, haurdun geratu ondoren\u00a0abortatzeko<\/a>\u00a0asmoarekin. Hari nagusi horrekin batera, pertsonaia ezezagun baten etengabeko elkarrizketa garatzen da eleberrian zehar, lehenengo pertsonan, hirugarren pertsona bati zuzenduz baina erantzunik jaso gabe eta nolabait Gis\u00e8leren kontakizunarekin loturik dagoena.\u00a0Abortua<\/a>\u00a0eta horren inguruko problematika pertsonal eta soziala dira eleberriaren gai nagusiak, baina\u00a0maitasuna<\/a>\u00a0eta\u00a0sexu harremanak<\/a>,\u00a0bakardadea<\/a>, hezkuntza eta beste gizarte-gaiak ere lantzen dira.<\/p>\n

\n

I\u00f1aki Aldekoak<\/strong>, Erein argitaletxeko editoreak, \u201c68ko belaunaldia\u201d\u00a0<\/span><\/i><\/b>liburuan\u00a0<\/span>(Utriusque Vasconiae, 2015) pasarte hau eskaini zion \u201cEgunero hasten delako\u201d<\/em>\u00a0liburuari:<\/p>\n<\/blockquote>\n

Egunero hasten delako da Ramon Saizarbitoriaren lehen eleberria. 1968ko apirilean amaitu zuen idazten Friburgon, Suitzan, eta 1969an argitaratu zen. Nobela bi planotan garatzen da, inoiz elkar ukitu gabe, nahiz eta lehenengo planoa (berritsuaren jardunak) bigarrenaren (Durkheimen abortatzen duen neska, Gis\u00e8le Sergier) ibileren zelatan dabilen etengabe. Lehenengo planoko berritsuaren ahotan adin ertaineko pertsona ikasi baten ezagutza eta erreferentzia kulturalak testuratzen dira (Max Weber soziologoaren erantzukizunaren eta sentimenduaren moralen berri badu), batik bat garaiko giro intelektualean modan zeudenak. Horrela entzuten ditugu berritsuaren ahotan existentzialismoarekin eta marxismoarekin lotutako hainbat\u00a0\u201ctopiko\u201d: \u201calienazioa\u201d (\u201cpentsa noraino kendu eta aldatuko diguten geure izana\u2026 geure egiazko izana\u201d), \u201cgainegitura eta azpiegitura\u201d.<\/em>\u00a0Sartreren\u00a0\u201cL\u2019homme est une passion inutile\u201d<\/em>\u00a0(gizakiaren ahaleginak alferrikakoak dira),\u00a0\u201cexistentzialismoa\u201d (\u201cNi ez naiz jada, modatik pasea dagoelako, baina beti maite izango dut existentzialismoa\u201d<\/em>). Ez da faltako surrealista izandako poetaren (Jacques Prevert) poesiarik. Baina, bai berritsuari, bai Gis\u00e8leri, buruhauste handienak ditxosozko moralaren aldetik datorkie, moral katolikoaren eta Eliza Amaren aldetik.\u00a0\u201cZein da zure morala?\u201d<\/em>, galdetuko zaio abortatzera doan neskari. Egunero hasten delako nobelaren unibertsoa bi mundu hauetan banatzen da: zaharren mundua eta gazteena, tartean dabil berritsua, batari eta besteari buruz jarduteko irrikaz, zaharrekin kritiko eta gazteen patuarekin ulerkor. Sexua ugaltzetik bereiztea izango da belaunaldi gaztearen aurreneko lorpena. Sexu kontuetan, Frantzian (eta Espainian zer esanik ez) artean pentsamolde zaharra zen nagusi 60ko hamarkadan, Eliza katolikoaren moralaren gatibu zen neurrian. Abortua bekatu da, beraz. Hala ere, orduantxe hasi ziren zirkulatzen plazera eta\u00a0<\/span>jouissance<\/i><\/span>\u00a0bezalako hitzak gazteen artean. Mundu zaharrarekin hautsi ondoren, maitasunaz eta sexuaz hitz egingo da, bi hitzak bereiziz (edo ez). Gis\u00e8lek lotu nahiko ditu sexua eta maitasuna (\u201csexua hutsa da hitzik gabe, poesiarik gabe, musikarik gabe, alegia\u201d<\/em>). Jende zaharraren eskuetan zeuden Estatua, Eliza, irakaskuntza, ginekologia eta beste, eta gazteek jasaten zituzten haien gurasokeria dogmatikoaren ondorioak.<\/span><\/p>\n

Arrazoi moralen izenean eraikitako harresi dogmatikoak gainditu nahi dira.\u00a0\u201cPilulak\u201d<\/em>\u00a0ez ziren kaltegarri emakumearen osasunerako, askatasun promesa eta iturri baizik. Kontrazepzioaren auzian emakumearen esku egon behar zen erabakia, ez beste inorenean, nor bere gorputzaren jabe da (\u201cnire gorputza neurea da<\/em>\u201c). Aldarrikapen hauek (dibortzioa, abortua, kontrazepzioa), 18 urterekin botoa emateko eskubidea, 68ko maiatzaren agendan egon ziren, eta hurrengo hamarkadan gauzatu ziren Europako herrialde aurreratu eta demokratikoetan. Erresuma Batuan 1967an despenalizatu zen abortua. 1971ko apirilean, Kode Penalaren aldaketa eskatzen zen Frantzian, abortua egina zuten 343 emakumek\u00a0\u201cLe Nouvel Observateur\u201d<\/em>\u00a0astekarian sinatutako eskaera baten bidez. Sinatzaileen artean zeuden Simone Beauvoir eta Fran\u00e7oise Sagan idazleak, Catherine Deneuve eta Jeanne Moreau aktoreak, edo Gis\u00e8le Halimi aktibista politikoa. 1975ean legeztatu zen abortua Frantzian. Italiak 1978an egin zuen, baina Espainiak 1985era arte itxaron behar izan zuen. 1960ko hamarkadak gaztaroa deskubritu zuen. Ordu arte umeek eta helduek osatzen zituzten gizartearen adin-estamentu nagusiak. Baina, 1960ko hamarkadan, indarrez bistaratu zen gaztaroa, gizarteko estamentu dinamiko eta aldarrikatzaile gisa, zaharren (gurasoen), irakasleen eta beste erakundeen autoritatea zalantzan jartzen zutela.<\/span><\/p>\n

68ko maiatzeko protesten abiapuntua ikasle-egoitzen barne-araudia kuestionatzea izan zen; ikasleek egoitza mistoak eskatzen zituzten, neska-mutilek aukera izan zezaten beren artean harreman askeak izateko. Belaunaldi gazteak ez zuen bizi nahi gurasoen ohitura zurrunetan, haien balio eta pentsamoldeetan. Eta gurasoen mundua, ordura arte hain segurua, bat-batean ahul agertu zen, azpia janda bezala, durduzatuta. Maitasuna, sexua, askatasuna, aldarrikapen politikoekin nahastu ziren, baina ez iraultzaren zentzu klasikoenean, baizik eta artean forma garbirik hartu ez zuen aldarrikapen humano jatorrizkoenetan oinarritu nahi zuen;\u00a0\u201cbarne mundua ere (maila) politikora\u201d<\/em>\u00a0berreskuratu nahi zuen, era berean. Bizitza beteago baten aldarrikapena zen, askatasunak, autonomiak, benetakotasunak eta sormenak bizitzan leku bat izatea eskatzen zuen gizarte baten aldarrikapena.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I\u00f1aki Aldekoa\u00a0 \/ 2018-05-13 \/ 704 hitz Joan den hilean 50 urte bete ziren\u00a0Ramon Saizarbitoriaren\u00a0\u201cEgunero hasten delako\u201dargitaratu zenetik. Urtemugaren harira\u00a0Erein argitaletxeak\u00a0igorritako testua duzue hau.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5718,5505,5493,5512,14,46],"tags":[8572,8573,538,580,2195,255,7524],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15004"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15004"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15004\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15005,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15004\/revisions\/15005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}