{"id":15409,"date":"2018-10-08T08:29:10","date_gmt":"2018-10-08T08:29:10","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=15409"},"modified":"2018-10-08T08:29:10","modified_gmt":"2018-10-08T08:29:10","slug":"estibalitz-sasiolakoa-gure-lehen-emakume-olerkaria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2018\/10\/estibalitz-sasiolakoa-gure-lehen-emakume-olerkaria\/","title":{"rendered":"Estibalitz Sasiolakoa, gure lehen emakume olerkaria"},"content":{"rendered":"

Joseba Aurkenerena \/ 2018-10-07 \/ 852 hitz<\/a><\/p>\n

Gezurra badirudi ere, ez da gauza handirik aitatu gure literaturan olerkiak idatzi zituen lehen emakumeari buruz, eta azalpen txipi hau egiteko,\u00a0Patri Urkizu<\/a>\u00a0Lezoko idazle eta ikerlari bikainak 2005ean, Baionan argitaratzen den\u00a0Lapurdum\u00a0izeneko aldizkariaren hamargarren zenbakian plazaratu zuen artikulua baliatu dut. Patri Urkizuk aipaturiko artikuluan aitortzen digunez, Debako artxiboetan ibilia da Estibalitz Sasiolakoaren arrastoen atzetik, eta segidan jorratuko ditugun datuak aurkitu ditu.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

2004. urtean euskal literaturarako aurkikuntza itzela gertatu zen, Madrilen, Joan Pezer Lazarragakoaren eskuizkribua topatu zutenean. Liburu hau eskuz idatzita dago eta liburuaren atzeko aldean badira Lazarragakoaren ez den bigarren esku batek idatzitako hiru olerki. Lehen olerkiaren goiko aldean egileari buruzko azalpen zehatza ematen digute:\u00a0De la Se\u00f1ora Maria Estibaliz de Sasiola.<\/em><\/p>\n

Sasiola Debako etxe noble zaharra zen, gaur oraindik zutik dirauena. Jakin badakigu, beranduago, 1340. urtean, Lope Sasiolakoak beste etxe noble bat eraiki zuela Zumaian, eta Zumaiako San Pedro kaperan sasiolatarren armak ezarri zituztela. Sasiolatar ospetsuak izan ziren Martin Otxoa Sasiolakoa, Gaztelako kondestablearen idazkari izan zena, 1539ko urriaren 25ean, San Adriango bortuan Karlos V.a enperadoreari harrera egin zion\u00a0 berbera. Debako San Anton kapera fundatu zuen eta Aranzibiako jauna ere izan zen. Paskual sasiolakoa, Mutrikuko eskribaua eta 1583an Debako alkate izan zena.<\/p>\n

Estibalitz Sasiolakoa, Patri Urkizuk emandako datuei jarraiki, debarra zen, 1550. urtea baino lehen jaioa eta 1611n zendua. Emakume noblea zenez gero, bazekien irakurtzen eta idazten. Bereak dira, beraz, Joan Perez Lazarragaren liburuan, amaiera aldean agertzen diren maitasunezko hiru olerki hauek:<\/p>\n

 <\/p>\n

XXIII\u00a0<\/strong>LEKU ON BAT DA ESKOZIA<\/strong><\/p>\n

De la se\u00f1ora Maria Estibaliz de Sasiola<\/em><\/p>\n

Leku on bat da Eskozia<\/p>\n

obeagoa da Beneszia<\/p>\n

ene aldeko lagunoni<\/p>\n

elkaenzako flakezia<\/p>\n

nai deban orduetako<\/p>\n

andia dakar fantasia<\/p>\n

bosteun dukat kosta jakan<\/p>\n

baroeoni balentia<\/p>\n

emperadore jaunaganik<\/p>\n

ekarizea lizenzia<\/p>\n

eleizara juen oi naiz<\/p>\n

egin oi det bekatu<\/p>\n

abemaria asi baize<\/p>\n

ezin oi det notatu<\/p>\n

liburuan bere jari oi naiz<\/p>\n

begi neureok lausotu<\/p>\n

fraidia predikazen jarri<\/p>\n

izik ezin aditu<\/p>\n

ofrendara dianea<\/p>\n

ondo oi det miratu<\/p>\n

sagara gora dianean<\/p>\n

amore lindeaz oroitu<\/p>\n

amore linda galantorek<\/p>\n

gogoan oi ni banindu<\/p>\n

lagunok baiez diostau<\/p>\n

neuronek ezin sinistu<\/p>\n

neuronek esin neio baia<\/p>\n

egingo digot mandatu<\/p>\n

arenzat jaio ninzala ta<\/p>\n

enagiala largatu<\/p>\n

es bisteak konsolat[u]<\/p>\n

ez egonak amorat[u]<\/p>\n

ez maian asentatu,<\/p>\n

ez oean albergatu.<\/p>\n

Jaun zerukoa estagizu[la]<\/p>\n

gizona onein amor[adu]<\/p>\n

laztan enea nai gara\u2026<\/p>\n

sure atean arteti<\/p>\n

aren agun zaite[z]<\/p>\n

sakuskedan leiotik.<\/p>\n

Egun artan nik ez ne[ban]<\/p>\n

munduan lizan bear(rrik)<\/p>\n

speranzeak bizi oi\u2026<\/p>\n

erri onezat atean<\/p>\n

speranzea galdu oi dot<\/p>\n

errira natorronea[n]<\/p>\n

ene lastan zuri ederra<\/p>\n

zure laztan ni banari<\/p>\n

kontu estua emango digozu<\/p>\n

zeruetako jaunari<\/p>\n

munduan diran podere oro<\/p>\n

eskuan dituanari<\/p>\n

bazinaki gogoa<\/p>\n

lastana biozekoa<\/p>\n

[zu]re minez ilgo banaiz<\/p>\n

[l]udatu jaun zerukoa<\/p>\n

[a]more linda galant bata<\/p>\n

[e]ne amore berria<\/p>\n

[g]ura dakustan ordu orotan<\/p>\n

[or]rzean ur det irria<\/p>\n

[ur]a estakustanea<\/p>\n

[a]ldea malenkonia<\/p>\n

[\u2026]gun ekusi estet eta<\/p>\n

[\u2026]oi ene bekataria<\/p>\n

[\u2026]sigarika banendorren<\/p>\n

[\u2026]patu egun batean<\/p>\n

[\u2026]estanarekin enkontra nezan<\/p>\n

[S]an Juanen aurea<\/p>\n

[ber]e iru matalotekin<\/p>\n

[gorp]utza galanta joean<\/p>\n

zazpi urtekoz ekari nau<\/p>\n

gajoturik oea<\/p>\n

korzierrean irte neban<\/p>\n

baii? joean kalean<\/p>\n

debotaro enzutera<\/p>\n

birjinearen mezea<\/p>\n

Madalena santea da<\/p>\n

ene abogadea<\/p>\n

arren emon degidala<\/p>\n

eska nakion doea<\/p>\n

arimakoz eta gorpuzekok<\/p>\n

obe dedan bidea<\/p>\n

ene laztan biozekoa<\/p>\n

kortes enseinadea<\/p>\n

eri onetan bestek eztu<\/p>\n

ar oi deban librea<\/p>\n

Franziako armak dakaz<\/p>\n

goian eta bean<\/p>\n

aren ekuzten etoriko naiz<\/p>\n

lebante urrunerean<\/p>\n

biok ondo izango gara<\/p>\n

mundan garan artean<\/p>\n

paradisu ereinuan<\/p>\n

mundutik goazenean<\/p>\n

XXXIV\u00a0<\/strong>ITAI LELO I BAI LELO<\/strong><\/p>\n

Itai lelo i bai lelo<\/p>\n

etxean arai leloa<\/p>\n

damarika dan galantaena<\/p>\n

Belagai Butroekoa<\/p>\n

Belagaia dioza eta<\/p>\n

korionean jajoa<\/p>\n

oreanik jagi ninzan<\/p>\n

astelen goizean<\/p>\n

eskuetan busti eta<\/p>\n

kalera nirteanean<\/p>\n

ene lastan zuri ederra<\/p>\n

berdurakin aurean<\/p>\n

soinean gonaz ondo jazita<\/p>\n

jurapa oria gainea<\/p>\n

gerian gerikoa eder<\/p>\n

solea sotil oinea<\/p>\n

bularteria trapua zuri<\/p>\n

labradurak urrea<\/p>\n

donzellakin fordelizak<\/p>\n

lepoan goienainean<\/p>\n

donzella batek jozi zeban<\/p>\n

Iruneko kalean<\/p>\n

niri ondo kosta jakin<\/p>\n

Gipuskoako lurrean<\/p>\n

orain aldiaz aita deza[\u2026]<\/p>\n

Gaztelako noblezia<\/p>\n

Burgus ta Toledo<\/p>\n

ta Kordoba ta Sibillia<\/p>\n

[Maro]ko errei[nua]<\/p>\n

Barzelona ta Balenzia<\/p>\n

Napol erri noblea da<\/p>\n

arek urrean Kalabria<\/p>\n

Genoako kondaduan<\/p>\n

Pisakin Florenzia<\/p>\n

Pullalekin Ferrera baino<\/p>\n

obeagoa da Beneszia<\/p>\n

munduak klaramentean daki<\/p>\n

zurca dana Zizilia<\/p>\n

[A]ostaenez lezu on dira<\/p>\n

Toskanarekin Lonbardia<\/p>\n

aek gustiak baino bere<\/p>\n

obeago ene amore onetsia<\/p>\n

XXXV<\/strong><\/p>\n

MENDI ALTUAN\u00a0<\/strong>EDURRA DAIDI<\/strong><\/p>\n

Mendi altuan erurra daidi<\/p>\n

aran baxuan eguzki<\/p>\n

mendiaran guztiak baino<\/p>\n

ene koitaok nagusi<\/p>\n

ikaz lazten ninduan dontzella batek<\/p>\n

aurten nai ez ekusi<\/p>\n

laster kanbiatu ninduan<\/p>\n

deseo ebenagaiti<\/p>\n

Lehen olerkian mintzo den pertsonaia emakumezkoa da, bigarrenean ez da garbi ikusten nor ari zaigun hizketan, eta hirugarrena gizonezko baten ahoan jarrita dagoela dirudi. Olerkien kaligrafia aztertuta, garbi dago, hiruak esku berberak idatziak direla, eta kontrakoa frogatzen ez den bitartean, Estibalitz Sasiolakoak idatziak ditugu.<\/p>\n

Baina nola iritsi ziren hiru olerki hauek Joan Perez Lazarragakoaren eskuizkribura? Patri Urkizuk honako hipotesia damaigu: \u201cEstibalitz lehen olerkian matemindurik ageri zaigu eta badirudi maitasunezko olerki hau Joan Ruiz Belaskokoari idatzi ziola. Antza denez, arrakasta handirik gabe, Belaskokoa, berriz, Balagai Butroekoaz maitamindurik baitzegoen,\u00a0damarik dan galantaena<\/strong>z olerkian azaltzen zaigunez\u201d.<\/em><\/p>\n

Joan Ruiz Belaskokoaren semea izen zen Joan Belaskokoa Joan Perez Lazarragakoaren alaba mariarekin ezkondu zen Santillan de Larrean, 1599ko urriaren 31n, eta aitaginarreba hil zitzaionean, haren idatziei jarraipena eman zien, euskarazko paperen artean, Estibalitz Sasiolakoaren olerkiak gehituz.<\/p>\n

Hauxe da Patri Urkizuri esker, Estibalitz Sasiola lehen euskal emakume olerkariaz dakiguna. Hemen duzue bere lana:<\/h3>\n

MARIA ESTIBALIZ DE SASIOLA (Deba 1550a \u20131611). Euskal poesia idazleen artean lehen anderea<\/a><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Joseba Aurkenerena \/ 2018-10-07 \/ 852 hitz Gezurra badirudi ere, ez da gauza handirik aitatu gure literaturan olerkiak idatzi zituen lehen emakumeari buruz, eta azalpen txipi hau egiteko,\u00a0Patri Urkizu\u00a0Lezoko idazle eta ikerlari bikainak 2005ean, Baionan argitaratzen den\u00a0Lapurdum\u00a0izeneko aldizkariaren hamargarren zenbakian … Jarraitu irakurtzen →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5514,5505,5493,46,5625],"tags":[3999,2346,2352],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15409"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15409"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15410,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15409\/revisions\/15410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}