{"id":15863,"date":"2019-09-27T07:11:00","date_gmt":"2019-09-27T07:11:00","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=15863"},"modified":"2019-09-27T07:11:08","modified_gmt":"2019-09-27T07:11:08","slug":"beroago-altuago-arriskutsuago","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2019\/09\/beroago-altuago-arriskutsuago\/","title":{"rendered":"Beroago, altuago, arriskutsuago"},"content":{"rendered":"\n

Maite Asensio Lozano \/ 2019-09-26 \/ 828 hitz<\/a><\/p>\n\n\n\n

PCCk ozeanoei eta eremu izoztuei buruz eginiko txostenak ohartarazi du itsasoaren maila metro bat igo litekeela 2100erako, eta milioika pertsonak lekualdatu beharra izatea ekar dezakeela horrek. <\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Susmorik ezkorrenak ere berretsi ditu IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak: berotegi efektua eragiten duten gas emisioak planeta berotzen ari dira, eta, atmosferan ez ezik, ozeanoetan eta izoztutako eremuetan ere eragin nabarmena izaten ari da. Funtsean, poloetako, gune hotzetako eta goi mendietako izotza urtzen ari da, eta horren ondorioz itsasoaren maila etengabe igotzen ari da: are, berotzeak egungo joerari eusten badio, 2100. urterako metro bat baino gehiago igo liteke itsas maila, NBEren ikerketa taldearen arabera. Eta ohartarazi du horrek ekar lezakeela milioika pertsonak lekualdatu behar izatea.\u00a0<\/p>\n\n\n\n


Klima larrialdiak ozeanoetan eta kriosferan \u2014izoztutako eremuan\u2014 duen inpaktuari buruz inoiz egindako txostenik mardulena aurkeztu zuen atzo IPCCk Monakon. Ia 7.000 argitalpen aztertu dituzte 36 herrialdetako 104 ikerlarik. Ondorioztatu dute gas emisioak \u00abpremiaz\u00bb murrizteak mugatu egingo lukeela \u00abozeanoetako eta kriosferako aldaketen tamaina\u00bb, eta nabarmendu du ur eremu horiek \u00abaukera iturri\u00bb izan daitezkeela \u00abetorkizuneko aldaketetara egokitzeko\u00bb.

Hartara, txosten egileek bat egin dute Parisko akordioen xedearekin, eta eskatu dute \u00abberotzea ahalik eta mailarik baxuenean mantentzeko\u00bb. Gogora ekartzekoa da 2015ean Parisen bi gradutan jarri zutela tenperatura igoeraren muga 2100erako, eta iazko urrian IPCCk argitaratutako beste txosten batek hobetsi zuela igoera hori 1,5 gradutara mugatzea, klima aldaketaren ondorioak \u00abarindu\u00bb ahal izateko. Baina kontrako bidean doa gizakion jarduna: industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, honezkero gradu bat igo da planetaren tenperatura, eta gas emisioak areagotu egin dira azken urteotan.

Hain justu, isuriek eragindako bero hori \u00abxurgatu\u00bb egiten dute ozeanoek eta izoztutako eremuek. Horren inpaktuak aztertu ditu IPCCren txostenak. Hona hemen aurreikuspen nagusiak:

IZOZTUTAKO EREMUAK<\/strong>

\u00abGlaziarrak eta poloetako zein mendietako izotz geruzak masa galtzen ari dira, eta, horren ondorioz, itsasoaren mailaren igoera azkartzeaz gain, ozeanoetako ur epelak zabaltzen ari dira\u00bb, laburtu du txostenak. Azken urteetan, Artikoa izan da adituen arretaguneetako bat: izotz geruza gero eta finagoa du. Halako azterlanetan ohikoa den bezala, agertoki bat baino gehiago marraztu dute ikerlariek datozen hamarkadetarako iragarpenak egiteko. Bada, txostenak agerian utzi du zein esanguratsua den gradu erdiko aldea Artikoan: \u00abBerotze globala 1,5 gradura mugatuko balitz, Artikoko izotza irailean desagertuko litzateke soilik 100 urtean behin; bi graduko berotzearekin, hiru urtean behin gerta daiteke hori\u00bb.

Urtzeak, beraz, ez du atzera bueltarik. Permafrost<\/em> edo lurzoru izoztuari ere erreparatu dio txostenak: tenperatura bi gradu baino gutxiago igota ere, 3-4 metroko sakoneran dagoen lur izoztuaren laurdena urtu liteke 2100erako; agertoki ezkorragoetan %70era helduko litzateke izotz galera. IPCCko ikerlariek ohartarazi dute, gainera, eremu batzuetako permafrost<\/em>-ak karbono asko gordetzen duela, eta urtuz gero atmosferara igorriko litzatekeela.

ITSASOAREN MAILA<\/strong>

XX. mendean itsasoaren maila hamabost zentimetro inguru igo zen; IPCCk azaldu du erritmoa \u00abbikoiztu\u00bb egin dela, glaziarrak eta izotz eremu handiak urtzearen ondorioz, eta orain 3,6 milimetro igotzen dela urtean batez beste. Eta hala jarraituko du, txostenak dioenez. Tenperatura bi gradu baino gehiago igoko balitz, itsasoaren maila metro bat igotzera iritsi daiteke: 60 eta 110 zentimetro artean. Tenperatura igoera bi graduen \u00aboso azpitik\u00bb mantenduta ere, 30 eta 60 zentimetro artean igoko litzateke uraren maila.

Itsasoaren eremua zabaltzeak kostaldeetako muturreko fenomenoei ere eragingo lieke. IPCCk berretsi du maizago gertatuko direla marea altuei edo ekaitzei lotuta: \u00abGarai batean 100 urtean behin izaten ziren fenomeno bortitzak leku batzuetan urtero gertatuko dira mende erdialdera\u00bb. Uholde arriskuez ere ohartarazi du, \u00abegokitzeko inbertsio handiak egin ezean\u00bb.

OZEANOEN EKOSISTEMA<\/strong>

Txostenak azaldu du planeta berotzeak ozeanoetako tenperaturan ere eragin duela: urak epelagoak dira egun. \u00abOzeanoetako kimikan aldaketak izaten ari dira, eta horrek jada alterazioak ekarri ditu ozeanoetako elikadura kateko maila guztietako espezieetan\u00bb. Gizakien jardunak 1980ko hamarkadatik isuritako karbono dioxidoaren %20 eta %30 artean xurgatu dute ozeanoek; ondorioz, urak \u00abazidotu\u00bb egin dira, eta haien \u00abproduktibitatea murriztu\u00bb da. Horrek eragina du itsasoetako biziaren \u00abaniztasunean, oparotasunean eta banaketan\u00bb, eta kalteak eragin ditzake hainbat jardun ekonomikotan: arrantza, nekazaritza, energia, turismoa…

GOI MENDIAK<\/strong>

Kostaldeetan eta ozeanoetako glaziarretan ez ezik, goi mendietan ere jarri du arreta IPCCk, bertako izotza ere azkar urtzen ari baita. Europan, Afrika ekialdean, Andeetan edota Indonesian dauden glaziar txikiak arriskuan daude: 2100erako masaren %80 gal dezaketela uste du IPCCk.

Halaber, mendi inguruetako biztanleek gero eta arrisku gehiagori egin beharko diete aurre, batez ere ur eta elur jauziekin eta uholdeekin lotuta. Txostenak ohartarazi du, gainera, ura ez dela hain eskuragarri egongo, \u00aberemu altuetan ez ezik, beherago kilometro askotara dauden komunitateetan ere\u00bb.

LEKUALDATZEAK<\/strong>

Adituak aspalditik mintzo dira klima aldaketak eragingo dituen migrazioez, eta IPCCk berretsi du soilik ozeanoetako gorabeherek milioika pertsonak lekualdatu behar izatea ekar lezaketela. Datu lazgarriak eman ditu txostenak: munduan 680 milioi pertsona bizi dira kostaldean garaiera baxuko eremuetan; 670 milioi goi mendietako guneetan; 65 milioi, irla txikietan; eta lau milioi Artikoan. Azken gune horretan, adibidez, hasiak dira egokitzen: ehiza eta lekualdatze ohiturak aldatzen ari dira indigenak, eta kostako komunitate batzuk ere joateko prestatzen ari dira. 

NEURRIAK<\/strong>

Txostenaren egileek nabarmendu dute ozeanoetan eta kriosferan antzeman dituzten aldaketak \u00abinoiz ez bezalakoak\u00bb direla, eta \u00abpremiaz jarduteko\u00bb eskatu dute: \u00abAldaketei aurre egiteko neurri egokiak, handinahiak eta koordinatuak lehenetsi behar dira\u00bb. Gas emisioak \u00abdrastikoki\u00bb gutxitu beharra azpimarratu dute, baina ez aldaketa geldiarazteko, baizik eta inpaktuak arintzeko eta ondorioetara egokitu ahal izateko: \u00abErronka handia da, baina agian errazagoa izango da pertsona zaurgarrienentzat\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maite Asensio Lozano \/ 2019-09-26 \/ 828 hitz PCCk ozeanoei eta eremu izoztuei buruz eginiko txostenak ohartarazi du itsasoaren maila metro bat igo litekeela 2100erako, eta milioika pertsonak lekualdatu beharra izatea ekar dezakeela horrek.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5514,5718,7,5505,5497,5493,12,5500],"tags":[8954,2332,66,8953],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15863"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15864,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15863\/revisions\/15864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}