{"id":17965,"date":"2025-03-19T12:46:20","date_gmt":"2025-03-19T12:46:20","guid":{"rendered":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=17965"},"modified":"2025-03-19T12:46:21","modified_gmt":"2025-03-19T12:46:21","slug":"arabiar-jatorriko-euskarazko-hitzen-lilura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2025\/03\/arabiar-jatorriko-euskarazko-hitzen-lilura\/","title":{"rendered":"Arabiar jatorriko euskarazko hitzen lilura"},"content":{"rendered":"\n

BERRIA Ikasgela \/ 2025-03-18 \/ 725 hitz<\/a><\/p>\n\n\n\n

Arabismoak ez dira falta euskaran. Egunerokoan arabiar jatorriko hainbat hitz erabiltzen ditugu:\u00a0<\/strong>alkate, azoka, izara<\/em>… Koldo Mitxelenak iradoki zuen bazirela euskarak zuzenean hartutako maileguak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Arabiar jatorriko euskarazko hitz batzuk. ZALDIEROA
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n

Anjel Lertxundik Letrak kalekantoitik<\/em> liburu liluragarrian erranairu <\/a>eta hitz bitxien bilduma egin zuen, eta tartean arabiar jatorriko euskarazko hainbat hitz aletu zituen: aldaba, alkandora, azoka<\/em>… Albiste <\/em>hitza ere jaso zuen idazleak, eta arabierazko albiriste <\/em>hitzetik datorrela zehaztu. Al-bisara<\/em> hitzean omen dauka oinarria azken horrek, berri ona adierazi nahi duen hitzean, alegia. \u00abGure hiztegi bat a <\/em>letran zabaltzen baldin badugu, ikaragarri ugariak dira arabiar jatorriko hitzak. Kontatu egin beharko nituzke, eta inoiz egon naiz horretarako puntuan, baina al <\/em>artikuluarekin hasten diren gehienak behintzat arabiar jatorrikoak dira\u00bb. Blanca Urgell (Gasteiz, 1962) liluratuta dago arabismo<\/a>ekin.<\/p>\n\n\n\n

Filologo<\/a>ak jakin-min handia dauka, bereziki\u00a0a\u00a0<\/em>letraz haratago hiztegian ezkutatzen diren beste hitzekin: \u00abBadira\u00a0a\u00a0<\/em>eta\u00a0al\u00a0<\/em>letrekin hasten diren asko, baina badira bilatzen zailagoak diren beste batzuk, horren ebidenteak ez direnak. Non egongo dira hiztegian sakabanatuta?\u00bb. Urgellek Koldo Mitxelenaren\u00a0Euskararen iraganaz<\/em>\u00a0liburua itzuli zuen, eta bertan topatu zituen horren bistakoak ez diren bi hitz: \u00abBat\u00a0arra(a)<\/em>\u00a0da. Ez da hitz arrunta, ez da hitz ezaguna, neurri bat adierazten baitu. Baina aipatzen duen bigarrena denok ezagutzen dugu, tira, berez bi dira, familiako kideak:\u00a0gutuna<\/em>\u00a0eta\u00a0kutun<\/em>a.\u00a0Liburu<\/em>\u00a0eta\u00a0amuleto<\/em>\u00a0hitzetatik datoz, eta, mailegu asko bezala, bizitza propioa hartu dute euskaran\u00bb.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Litekeena da arabismoen zerrenda guk pentsatutakoa baino luzeagoa izatea: aduana, albaitari, aldaba, alkandora, atabal, aguazil, alkaterna, alkohola, almibarra, arroza, azafraia, anega, azeituna, azukrea, azuzena, galiboa, matraka, noria, limoia, laranja, talaia<\/em>… Kontua da inork ez dituela behar bezala ikertu. Urgellen ustez, hutsune bat dago, esparru akademikoan apenas aztertu baita. \u00abHori falta dugu. Asko dago sakontzeko. Eragozpena da behar bezalako ikerketa bat egiteko arabiera menperatu behar dela, ez bakarrik euskara. Nire itxaropena zera da, gurean arabiera dakiten horrenbeste gazte izanik, noizbait lortuko dugula horietakoren batek tesi bat egitea. Nik ikasleei amua botatzen diet beti\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Musulmanak VIII. mendean sartu ziren Euskal Herrian. 715. urterako hainbat lurralde okupatu zituzten, bereziki hegoaldean. Araba eta Nafarroa hegoaldean aurkitu dira bereziki kultura haren arrastoak, besteak beste\u00a0toponimia<\/a>n, artxiboetan, artelanetan eta zutik iraun duten meskiten hondakinetan.\u00a0Banukasitar<\/a>rek Ebroko bailara ere gobernatu zuten eta haietako zenbait euskaldunak omen ziren. Zortzi mendez bizi izan ziren han musulmanak, harik eta 1516an errege katolikoek kristautasunera bihurtu ez ziren\u00a0mudejar<\/a>rak kanporatzeko agindua betearazi zuten arte \u2014berez 1502ko otsailaren 12an ezarri zuten agindu hori, betearazi baino hamalau urte lehenago\u2014.<\/p>\n\n\n\n

Patxi Zubizarreta (Ordizia, Gipuzkoa, 1964) pasioz mintzatzen da mundu arabiarraz: \u00abEz da lilura, baina esan dezaket bizitzari begiratzeko modu horren bidez beste mundu bat deskubritu nuela. Mendebaldean Descartes <\/a>daukagu: ‘Pentsatzen dut; beraz, banaiz’. Nik mundu arabiarrean aurkitu dut beste ikuspuntu bat: ‘Sentitzen dut; beraz, banaiz. Negar egiten dut; beraz, banaiz. Amets egiten dut; beraz, banaiz’. Hori oso inportantea izan da niretzat. Mendebaldea oso arrazionala da, oso kartesiarra<\/a>. Beraiek eskuin-ezker idazten dute, eta ez ezker-eskuin…\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Idazleak Naguib Mahfuz<\/a> eta Abdala Taia<\/a> idazle arabiarren hainbat obra itzuli ditu euskarara, baita autore anonimoek idatzitako eta ikoniko izan diren beste liburu batzuk ere, tartean, Aladin<\/em>, Simbad marinela<\/em> eta Mila gau eta bat gehiago<\/em>. \u00abXeherezadek hitzaren dohaina zuen, eta, erregearena bezala, gure arimak ere laztantzen eta elikatzen ditu. Gure liburuetan akotazio<\/a>ak dira, \u2018erantzun zion, argudiatu zuen, konkluitu zuen, segitu zuen\u2019, eta Naguib Mahfuz irakurtzen duzu eta esaten du, \u2018zatoz hona, desiozko begirada batekin\u2019. Begiek hitz egiten dute. Eta koloreak… Sarrionandiak ere esaten zuen luzaroan euskal literatura zuri-beltzean izan zela\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Eric-Emmanuel Schimitten Ibrahim jauna<\/em> eta Koranaren loreak<\/em> ere euskaratu ditu Zubizarretak. Afrikako deskubrimenduak markatu zuen gaztetan: \u00abMarokora autobus batean joan nintzen, litera autobus batean, bakar-bakarrik. Marrakexera joaten bazara, ohartzen zara barrura begira bizi dela hango kultura. Kanpotik oso leku ziztrinak topatzen dituzu, baina barrutik oso leku ederrak, eta lorategiak… Hango idazleak deskubritu nituen: Mohamed Xukri, Fatima Bernisi. Dreams of Trespass<\/em> liburua euskaraz egon dadin desiratzen nago. Harem<\/a> batean jaio zen idazlea. Oso liburu ederra da\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Jatorrizko artikuluakArabiar jatorriko hitzen lilura<\/a>Kristina Berasain Tristan |\"BerriaIkasgela\"|<\/h3>\n\n\n\n

2025eko martxoak 06<\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BERRIA Ikasgela \/ 2025-03-18 \/ 725 hitz Arabismoak ez dira falta euskaran. Egunerokoan arabiar jatorriko hainbat hitz erabiltzen ditugu:\u00a0alkate, azoka, izara… Koldo Mitxelenak iradoki zuen bazirela euskarak zuzenean hartutako maileguak.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[620,5514,7],"tags":[],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17965"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17965"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17965\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17967,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17965\/revisions\/17967"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}