{"id":252,"date":"2012-03-22T10:07:17","date_gmt":"2012-03-22T10:07:17","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=252"},"modified":"2012-03-22T10:33:46","modified_gmt":"2012-03-22T10:33:46","slug":"echenoz-nikola-tesla-eraikitzen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2012\/03\/echenoz-nikola-tesla-eraikitzen\/","title":{"rendered":"Echenoz, Nikola Tesla eraikitzen"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/paperekoa.berria.info\/plaza\/2012-03-22\/040\/001\/echenoz_nikola_tesla_eraikitzen.htm\" target=\"_blank\">Juan Luis Zabala \/ 2012-03-22 \/ 483 hitz<\/a><\/p>\n<p>Gerardo Markuletak &#8216;Tximistak&#8217; nobela itzuli du, \u00abbizitza alegiazkoen trilogia\u00bb deitutakoaren barruko hirugarrena<!--more--><\/p>\n<p>Izenburu ofizialik ez badu ere, \u00abbizitza alegiazkoen trilogia\u00bb deitu ohi zaio <em>Ravel<\/em>, <em>Courir<\/em> eta <em>Des \u00c9clairs<\/em> nobelek osatutakoari, hots, Jean Echenozek hurrenez hurren Maurice Ravel musikariaren, Emil Zatopek korrikalariaren eta Nikola Tesla ingeniariaren biografietan oinarrituta idatzitako eleberrien sailari. <em>Des \u00c9clairs<\/em>-en euskarazko bertsioa argitaratu du orain Meettok argitaletxeak, Gerardo Markuletak egindako itzulpenean, aurreko biak bezala.<\/p>\n<p>Pertsonaia historiko errealen biografietan oinarritutako eleberriak dira Jean Echenozen (Orange, Frantzia, 1947) trilogiako hirurak. Baina Echenoz ez da ez historialaria eta ez biografoa, eta Ravel, Zatopek eta Teslaren bizitzak \u00abeleberriak idazteko motor moduan\u00bb erabili ditu, hark adierazi duenez. Echenozen helburu nagusia ez da izan, haren itzultzaile Gerardo Markuletaren ustez, \u00abpertsonaia horien bizitza zehatz eta zabal kontatzea\u00bb. Biografia bat eraiki baino gehiago, \u00abpertsonaia bat eraiki\u00bb nahi izan du hiru kasuetan. \u00abPertsonaia errealak baliatzen ditu, baina fikziozko pertsonaiak balira bezala\u00bb.<\/p>\n<p>Ravel eta Zatopek bezain ezaguna ez izanagatik, pertsonaia aberats eta alderdi askotatik txundigarria izan zen Nikola Tesla (Smiljan, Austria-Hungaria, egun Kroazia, 1856-New York, 1943). Teslaren omenez, eremu magnetikoaren neurri unitateari <em>tesla<\/em> deitzen zaio, eta argindarraren haririk gabeko transmisioari, <em>tesla efektua<\/em>. Haririk gabeko energia transmisioaren, X izpien, fluoreszentearen eta korronte alternoaren asmatzailea izan zen, besteak beste, eta irratiaren benetako asmatzailetzat ere jotzen dute, patentatu zuena Guglielmo Marconi izan bazen ere. \u00abBenetan berezia zen Tesla. Bi metro luze zen, eta bizitza osoan ez zion hazteari utzi. Bakarzalea, txorizalea, perfekzionista, higienearekin obsesiboa eta, jenio askori gertatzen zaion legez, harremanetarako izua eta erabat ezgauza\u00bb.<\/p>\n<p>\u00abEkologistak Teslaren figura berpizten ari dira\u00bb, Markuletak azaldu duenez, \u00abasmatu zuelako elektrizitatea doan sortu eta mundu guztira doan banatzeko\u00bb. Teslak John Pierpont Morgan bankari aberats eta ospetsuari sistema hori aurkeztu zionean, Morganek esan zion ez zitzaiola interesatzen doan banatzen denak ez duelako mozkinik sortzen.<\/p>\n<p><strong>Eleberrian, izena aldatuta<\/strong><\/p>\n<p><em>Ravel<\/em> eta <em>Lasterka<\/em> nobeletan, fikzioko pertsonaiak oinarrizko pertsonaia errealaren izen bera du: Maurice Ravel eta Emil Zatopek hurrenez hurren. <em>Tximistak<\/em>-en kasuan, aldiz, pertsonaia nagusia Gregor deitzen da, eta Nikola Tesla izena ez da ageri nobela osoan. Horrek idazterakoan askatasun handiagoa ematen ziola azaldu zuen Echenozek, baina, Markuletaren ustez, baliteke abokatuen aholkuak ere zerikusirik izatea erabaki horretan, <em>Tximistak<\/em>-en zientziaren historiako pertsonaia ezagun asko aipatzen baitira, eta ez beti haien oinordekoak gustura uzteko moduan.<\/p>\n<p>\u00abIdazle garrantzitsua\u00bb iruditzen zaio Markuletari Echenoz. \u00abAskatasun handiak hartzen ditu idazteko orduan, bai hizkuntzari dagokionez \u2014frantsesa oso era berezian manipulatzen baitu\u2014, eta bai arau literarioei dagokienez ere. Estiloa txundigarri samarra du, eta bateragarri egiten ditu trinkotasuna eta arintasuna\u00bb.<\/p>\n<p>Horrenbestez, \u00aberraz irakurtzen diren testuak\u00bb idazten ditu Echenozek, baina \u00abbarnetik esanguratsuak\u00bb direnak. \u00abInformazio guztia hortxe dago, baina ez dago bere lekuan edo behintzat normalean egoten den lekuan. Sareak ehuntzen ditu, errepikapen sotilekin, behin eta berriz errepikatzen diren oihartzun txikiekin, eta, azkenerako, nobela osoa bihurtzen da poema, zentzurik onenean; egitura poematikoa daukala esan daiteke. Nahiz eta iraganaz hitz egin, ez dago nostalgiarik, eta psikologia ere gutxi, behintzat agerikoa. Batzuetan ematen du Echenozek gehiago erreparatzen diola irakurlearen psikologiari ezen ez pertsonaiaren barne munduari\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Juan Luis Zabala \/ 2012-03-22 \/ 483 hitz Gerardo Markuletak &#8216;Tximistak&#8217; nobela itzuli du, \u00abbizitza alegiazkoen trilogia\u00bb deitutakoaren barruko hirugarrena<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7,14],"tags":[9,3,142,144,58,148,5073,147,145,143,146],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=252"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":254,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252\/revisions\/254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}