{"id":5183,"date":"2013-12-11T08:31:44","date_gmt":"2013-12-11T08:31:44","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=5183"},"modified":"2013-12-11T08:31:44","modified_gmt":"2013-12-11T08:31:44","slug":"txoriak-begia-dakusa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2013\/12\/txoriak-begia-dakusa\/","title":{"rendered":"Txoriak begia dakusa"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/paperekoa.berria.info\/kultura\/2013-12-08\/037\/001\/txoriak_begia_dakusa.htm\" target=\"_blank\">Hasier Rekondo \/ 2013-12-08 \/ 476 hitz<\/a><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Izenburuak<\/strong><b>: <\/b><i>Heriotzaren ataria dugu bizitza<\/i> eta <i>Bizitzaren atea dukegu heriotza<\/i><\/li>\n<li><strong>Egilea:<\/strong> Joxan Artze<\/li>\n<li><strong>Argitaletxea:<\/strong> Elkar<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\"><!--more-->Txoriak begia du existentzia eta post-existentzia ulertzeko molde eta galbahe. Begiak <i>sostengatzen<\/i> duen kosmos harmoniaduna dakusa Poetak (hemendik aurrera P maiuskula erabiliko dut Joxan Artze, Usurbil, 1939, aipatzean), eta horren berri eman nahi digu, minuskula aintzat hartzen duen izaera naif baten jabe. Barrutik barrurako poesia ehuntzeko, elurtzeko, isiltasunez mamitzeko, sortua da bizitza honetara Poeta; sorkuntza tinta beltzez elurra zapaltzearen gisako fantasia eternala dela profetizatu nahi du. \u00abPoesia ez dago hilda (begira zer dioskun ahapetik den zernahik), egotekotan, hilda dagoena poeta izenekoa da; esanezina esateari uko egin diona, entzunezina entzuteari utzi eta gero\u2026\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Luze egon da isiltasunaren unibertsoan poemak noiz helduko Poeta: \u00abBai, ausaz luze jo digu liburuon hezur-mamitzea\u00bb. Lilia, txoria, elurra, zuhaitza, sua, zoriona, Jainkoarekiko harreman zuzena finean, ditu transmititzeko lanabesak. Poeta medium bilakatu baita, Poeta eta mediuma gauza bera baitira, transmisore legez biltzen baititu poema autonomoak, sortzaile handiek darabiltzaten antena finduak zabaldu behar ditu bakarrik. Poesia baino zerbait gehiago baitago jokoan poema biltze horretan, ez da gutxi alafede. Bizitzaren eta Heriotzaren arteko zubi zuzenak ibili ditu Poetak, entelamendu askatzailea jaso du ordainetan. \u00abHeriotzak ere bertsu dagi gurekin, mundu honetakoak egiteko eman zitzaigun jantzia eranzten, erantzi eta erantzi, heriotzak heriozten gaitu bizia ez den guztitik\u2026\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Begiaren barrualdetik begiratzen dio errealitateari, <i>maya<\/i>, errealitatearen ifrentzua, baita ilusioa ere; metastasi gisara hedatzen zaio ilusioaren testigantza emateko su gartsua, \u00abbai, guk diru asko kutxan, asko-asko, baina ez bakerik, bake usainik ere ez bihotzean\u00bb. Eta xede horrekin ditu hitzak aukeratu Poetak. \u00abEz al da olerkariaren lana hitz mugatuez mugagabea adieraztea?\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ez Dok Amairuko garaietako poesia kanpora begira landua zuen Poetak, poesia esperimentalaren bideak jorratuz eman zen aditzera; <i>Isturitzetik Tolosan barru<\/i> (1969), <i>Laino guzien azpitik eta sasi guztien gainetik<\/i> (1973) ale bikoitza eta <i>Bide bazterrean hi eta ni kantari\u2026<\/i> (1979), azken garaiotan bere bide <i>transzendentalena<\/i> ezagutu izan dugu: 1987ko <i>Ortzia lorez, Lurra izarrez<\/i> hartan dena esanda zeukalakoan agortutzat eman zuen bere ahotsa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Aitzitik, bi liburu berrirekin ekin dio mugagabea adierazteari. Urteetan landutako poema uztaren ordain paregabea dira: <i>Heriotzaren ataria dugu bizitza<\/i> eta <i>Bizitzaren atea dukegu bizitza<\/i> (Elkar, 2013). 3.500 karakteretan laburbildu nahi izatea lan prometeikoa bezain inozoa da.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Poesia <i>berritzailearen<\/i> gai nagusietatik antipodetan dago Poeta, baina ez dio axola askorik Lizardi, Axular edota Bashorekin aurrez aurre dagoenari. \u00abElurtu berrian lurra zuri, ortzia hodeiez zuri\u2026ene! zer zuriaren zabala, zabalaren baztergabea nonahi!\u00bb. Eta esango nuke tabuak beldurrik gabe apurtzeko gai den bakarrenetarikoa dela zabalaren zabaltasun horretan: Jainkoa aipatzea tabua bilakatu baitaiteke egunotan, bizitzaren aurkako arrangurarik ez agertzea tabua izan litekeen gisara, \u00abbizia bizi, eta gu bizidun\u2026 baina ez bizi-jasaile soil\u2026\u00bb. Honezkero esperimentu formalak antzuak baitzaizkio Poetari, gure Scardanelli partikularra egiaren bilaketan dihardu erokeriarik gabe. Zenbait poemari <i>auto-laguntza<\/i> kutsua leporatu diezaiekegu (nolabaiteko familia eredua agertzen dutenak eta <i>aholkuez<\/i> blaitutakoak), ez dira apurtzaileak, ez iraultzaileak, naturaren soiltasuna besterik ez dute agertzen, baina entzunezina entzuteko aukera eskaintzen dute esateari uko egin gabe.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hasier Rekondo \/ 2013-12-08 \/ 476 hitz Izenburuak: Heriotzaren ataria dugu bizitza eta Bizitzaren atea dukegu heriotza Egilea: Joxan Artze Argitaletxea: Elkar<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7,14],"tags":[792,3,1815,188,1965,1814,2137,5073],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5183"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5183"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5183\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5185,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5183\/revisions\/5185"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}