{"id":738,"date":"2012-10-01T10:41:50","date_gmt":"2012-10-01T10:41:50","guid":{"rendered":"http:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/?p=738"},"modified":"2012-10-01T12:09:33","modified_gmt":"2012-10-01T12:09:33","slug":"hoegi-asmakuntza-behinenak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/2012\/10\/hoegi-asmakuntza-behinenak\/","title":{"rendered":"Hogei asmakuntza behinenak"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/paperekoa.berria.info\/plaza\/2012-09-29\/043\/002\/hogei_asmakuntza_behinenak.htm\" target=\"_blank\">Edorta Agirre \/ 2012-09-29 \/ 282 hitz<\/a><\/p>\n<p><em>Zientzia Naturalaren Aurrerapenerako Londresko Errege Elkarteak (Royal Society, alegia) elikaduran garrantzi gehien izan duten 20 asmakuntza-berrikuntzen zerrenda plazaratu du, irisgarritasuna, produktibitatea, estetika eta osasuna aintzat hartuta. Hona, hogei mesedegarriak:<\/em><em><!--more--><\/em>\u2022 <strong>Hozte artifiziala<\/strong> (1748).<br \/>\n\u2022 <strong>Pasteurizazioa <\/strong>(1862).<br \/>\n\u2022 Latorrizko <strong>kontserba lata<\/strong> (1810), elikagai batzuen jangarritasuna bost urteraino luzatu duena.<br \/>\n\u2022 <strong>Labea:<\/strong> duela sei bat mila urte erabiltzen bazen ere, egungo labe domestiko txiki arinak garrantzi handia du egungo sukaldaritzan.<br \/>\n\u2022 <strong>Ureztatzea:<\/strong> ura zangetan barrena bideratu eta banatzeari esker bermatu da laborantzaren nolabaiteko arrakasta.<br \/>\n\u2022 <strong>Uzta-makina,<\/strong> lan itzela egiten baitu.<br \/>\n\u2022 <strong>Labean erretzea:<\/strong> hasieran harriak (esnarriak, adibidez) sartzen ziren likidoan edo txingarra ontzi batean, elikagaiak erretzeko.<br \/>\n\u2022 <strong>Hazkuntza berezitua,<\/strong> aspektu interesgarriak dituzten animalia edo landareak bereiztea, alegia, elikagaien kalitatea eta produktibitatea hobetzeko.<br \/>\n\u2022 Alea errotan <strong>ehotzea,<\/strong> irina eta antzekoak erdiesteko.<br \/>\n\u2022 <strong>Goldea,<\/strong> landare elikagarrien ereintza eta ekoizpena erraztu zuelako.<br \/>\n\u2022 <strong>Hartzidura,<\/strong> elikagaiak jangarri kontserbatzeko eta bestelako ezaugarriez aberasteko balio baitu.<br \/>\n\u2022 Harri arotik datorkigun asmakuntza bat: <strong>arrantza sarea.<\/strong><br \/>\n\u2022 Lugorria edo <strong>laboreen txandakatzea:<\/strong> lursail berean landare desberdinak txandaka ekoizteari esker lurrak elementu gutxiago galtzen ditu eta izurriteei aurre egiten zaie.<br \/>\n\u2022 <strong>Eltzea,<\/strong> sukaldaritza izugarri aberastu duelako.<br \/>\n\u2022 <strong>Labana,<\/strong> etengabe eboluzionatzen ari dena, sukaldean ezinbestekoa.<br \/>\n\u2022 <strong>Sukaldeko tresneria <\/strong>(bitsadera, burruntzalia, etab.) horiei esker elikagaien egospena hobetzen delako (tamaina egokitu, azala erauzi, etc).<br \/>\n\u2022 Botila, garrafoi, txarro eta antzekoen <strong>kortxoa,<\/strong> itxidura eraginkorra, kortxoa samurra baina iragazgaitza baita.<br \/>\n\u2022 <strong>Barrika,<\/strong> mendez mende, likidoak eduki eta garraiatzeko ezinbestekoa.<br \/>\n\u2022 <strong>Mikrouhineko labea,<\/strong> bestelako egospena ekarri duelako.<br \/>\n\u2022 <strong>Frijitzea,<\/strong> horri esker sukaldaritza-tekniken zerrenda ere luzatu delako. Kontuan izango dugu orain 4.500 urte Babilonia eta Egipton gauzak frijitzen zirela.<br \/>\nAkaso ez gaude oso konforme sailkapen horrekin, katxi, solomo bokata edo txiklea agertzen ez delako, baina horixe erabaki dute Royal Societyko kideek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edorta Agirre \/ 2012-09-29 \/ 282 hitz Zientzia Naturalaren Aurrerapenerako Londresko Errege Elkarteak (Royal Society, alegia) elikaduran garrantzi gehien izan duten 20 asmakuntza-berrikuntzen zerrenda plazaratu du, irisgarritasuna, produktibitatea, estetika eta osasuna aintzat hartuta. Hona, hogei mesedegarriak:<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7,70],"tags":[9,392,393,394,5084],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"liburutegia","author_link":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/author\/liburutegia\/"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/738"}],"collection":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=738"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":753,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/738\/revisions\/753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eibz.educacion.navarra.es\/blogak\/liburutegia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}