Diruak malkarrak zelaitzen ditu

Utzi erantzuna

Azalpena

Dirua edukiz gero zailtasunak ez dira hain neketsuak.

Aldaerak

Diruak malkarrak zelaitzen

Diruak ate guziak iriki

Diruak aldapa denak berdintzen ditu.

Photo by Pop & Zebra  in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Poderoso caballero es don Dinero

fr.  Qui a de l´argent, a des coquilles

en. Money is power

kat. Poderós cavaller, don Diner

gal.  Podente cabaleiro é don Diñeiro

Testuinguruan

Leku aldapatsua da malkarra; batez ere erosotasun gutxi edo batere ez duen lekuari deitzen zaio malkar. Lekuari dagokion esanahia luzatuz, zerbait bereziki zaila denean, oztopoz betea, malkarra dela esan ohi dugu: hizkera errazean hitz egin zuen, malkarrik gabekoan. Edota: bide malkarretan ibili behar baserri horretara iristeko. Horrelakoetan, adjektibo bilakatzen da, eta malkartsu du esanahia. Malkar-bideak bide aldapatsuak dira, erabiltzen zailak, eta malkarrez malkar edo malkarrik malkar ibiltzen da aldapaz aldapa dabilena. Diruak dena berdintzeko eta gainditzeko duen ahalmena aipatzeko esan ohi da: diruak malkarrak zelaitzen (ditu).

  • Enbeita, O.: Dirua, in Berria:

Loteria tokatu da gure ondoan, eta badago poza baino eman ez didan jendea. Badakit orain dirua ikusi duten batzuk gaizki pasatzen egon direla, edo pasatu izan dutela. Dirua, dirua baino ez da; baina poz txikiren bat ekarriko du. Loteriaren absurdoan ere, justizia dago batzuetan: etxea galtzeko zorian egon den norbaiti tokatzen zaionean, esaterako. Beste kasu batzuetan, bizitzak mukirik ez daukanari eman dio zapia. Dena dela, poza zabaldu da herrian, eta poza beti da lagun ona.

Lagun onak adina poztu dira banketxeak. Ez dira inoren lagunak, baina gehienon bizitzak kudeatzen dituzte; zuzenean ez bada zeharka. Zapatu arratsaldean Gernika-Lumoko sukurtsalak ireki egin zituzten. Ulertzen dut beharrezkotasuna, onartzen dut urgentzia, sinisten dut dezimoa lapurtuko ote zioten beldurrez zegoela jendea.

Baina banketxeak… arratsaldez astean behin eta gauza konkretuetarako baino irekitzen ez dutenak, erreziboen ordainketa goizeko lehen orduan bakarrik onartzen dutenak, dirua sartzearren kobratzen digutenak, ez dakit zenbat diru baino gehiago behar dugunean aurretiaz eskarazten digutenak… larunbat arratsaldez zabalik. Ustez, zerbitzua errazteko. Nola zioen esaera zaharrak? Diruak malkarrak zelaitzen.

  • Mugertza Unanue, J.L.: Oihanerako txartela, in Berria:

Lehenengo eguna bertako giroa ezagutzeko eta plana egiteko erabili badugu ere, informazio-bulegoan jasotako argibideek ez digute guk gauzatu nahi dugun txangorako aukera handirik eskaini: «Yanomamiak oso urruti daude! Hobeto inguruetan osteratxo bat egiten baduzue». Baina alperrik aritu dira geure helburua, ametsa, zoramena edota dena delakoari trabak ipintzen: erabakia hartuta dugu. Hiru eguneko epea ipini diogu geure buruari abentura gauzatzeko. Lehengo bi egunetan bertako askorekin berba egin eta gero, nahikoa etsita egon gara; denak dira trabak. Hirugarren egunean, oheratu aurretik, diruak leku malkarrak zelaitzen dituela oso nabarmen gelditu da. Ez dakigu nork esanda, baina Goyo izeneko mutilak eskaini du bere burua yanomamiak ikusteko: «Nahi baduzue San Carlos de Rio Negrora joango gara hegazkinez eta handik hiru bat egun txalupaz egin eta Coromotora joango gara; bertan yanomamiak daude». Tribuko nagusiaren semea ezagutzen omen du Goyok eta horrek lagunduko digu, antza, bertan kanpatzen. Dena den, plana oraindik airean dago, zeren eta eskatutako dirutza neurriz gainekoa iruditu zaigu biok bakarrik ordaintzeko. Jende gehiagoren beharretan gaude. 

  • Osa, E.: Moral bikoitza, in Deia:

Iraganean zein orainaldian, kirolaren eremua, eta futbola modu ezin adierazgarriagoan, sarritan erabili izan da erregimen totalitarioak eta diktadurarik ankerrenak homologatzeko eta (izan) duten irudia nolabait gozatzeko. Futbolaz ari garela, halaxe suertatu zen Mussolini italiar diktadorearen sasoian, 1934. urtean. Orduan ere futbola izan zen bidelagun. Bi urte geroago, naziek mendean hartutako Alemanian antolatu ziren joko olinpikoak, juduak masakratzen eta disidenteak akabatzen ari ziren bitartean. Videla argentinar diktadoreak futbola baliatu zuen 1978. urtean nazioartean beste irudi bat emateko, futbol partidak egiten ari ziren estadioen inguruko kuarteletan jendea torturatzen eta desagerrarazten ari ziren bitartean… Eta zenbat halako!

FIFAko presidentea diru bila abiatu da Qatarrera, ez dago bestela ulertzerik… Eta bidean geratu dira txapelketa jokatzen ari direneko zelaiak eraikitzen lagundu duten milaka migratzaile, inoiz ezagutuko ez ditugunak. Beste aldera begiratu da pairatu duten eta pairatzen ari diren miserien aurrean, are alderago emakumeek zein bestelako gizataldeek jasan eta jasaten ari direnak. Diruak malkarrak zelaitzen baititu mundu dohakabe honetan!

Iturriak

ZarautzGuka, Berria, Berria, Deia

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Ximiko berri

Utzi erantzuna

Azalpena

Jantzi edo oinetako berri bat estreinatzen duenari, zimiko bat egitearekin batera, esaten zaiona.

Aldaerak

Zimiko berri

Photo by   Alexandra Gornon Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. ¡Que la(s)/lo(s) rompas con salud!

fr. Tu as cassé ta tirelire!

Testuinguruan

  • Lertxundi, A.: Ximiko berri, in Berria:

Atzo hamar balio zuenak gaur bost balio du, eta bizi gaitzala merkealdien pozak, kontsumoaren kontsumazioak, pagotxaren begitazioak. Arropak biluziak janzteko balio omen. Zenbat biluzi janzteko adina arropa ote daukagu gutariko bakoitzak armairuan? Edo zenbat biluzi dago nigan hainbeste arropa behar izateko?

Egungo arropak ez du gure pribilegiorik: ez da gastatzen, ez diogu zahartzarora iristeko betarik ematen.Aspertu orduko edo modatik pasatu dela pentsatu ahala, ez dugu berria erosi arteko onik izaten. Hala, arropa zaharrarekin batera, osasunarekin urratu espresioa baztertu dugu: arropa estreinatutakoan, jantzi berriaren iraupen (gutxienez) bera opatzen genuen/zitzaigun. Bitxia da: egun, esaldiak justu kontrakoa adierazi nahiko luke.

Ez ahal da, behintzat, Baztango ximiko berri ohitura zabalduko (arropa berria estreinatzen zuenari atximur egiten omen zioten): gorputz guztia ubeldura huts genuke…

  • Altzuri, N.: Bigarren zikloko ikasleek ikasgela berria estreinatu dute herriko eskolan?, in Erran.eus:

Guzira 59 ikaslerekin hasi da ikasturtea, horietatik 6 neska hiru urteko gelan

“Zimiko berri!”… arro­pa berria, zapata berriak… estreinatzen dituenari erran eta zimiko ttiki bat egiten diogu. Ba, herri eskolak 100 urte bete dituen urte honetan, ikasturte berriarekin batera ikasgela berria du. Ikasle kopurua gora doa eta aitzineko ale batean aipa­tzen genuen bezala, eskola ttiki gelditzen ari zenez, udan lan batzuk egin dira. Orain, biga­rren zikloko ikasleek, gela argi eta polita estreinatu dute. Joan den irailaren 5ean eskolan hasi ziren eta denetara, 59 ikasle izanen dira ikasturte honetan.

Iturriak

Euskaltzaindiaren Hiztegia, Erran.eus, Berria

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Zer berri? Zaharrak berri

Utzi erantzuna

Azalpena

Aldaketarik ez dela izan adierazteko erabiltzen da.

Aldaerak

Zar berri? Zaharrak berri

Zaharrak berri

Zaharrak barri

Zer berri? Zerritegian zerri

Zer da berri? Iaz hil zena eztela ageri.


Photo by Chris in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Nada nuevo bajo el sol; Sin novedad (en el frente)

fr. Rien de nouveau sous le soleil

kat. No (hi ha) res de nou sota el sol

gal.  Nada novo baixo o sol

Testuinguruan

Egun hauetan urte zaharrari agurra eta berriari ongi etorria eman diogu. Urtea hasterakoan datorren urterako norbanakoen proposamen ekaitza, baina 2023. urtean langileontzako zer berri? Zaharrak berri.

Patronalak diru-gosez jarraituko du eta langileok, pobretze prozesu iraunkor honetan, KPIari lotutako soldaten igoerak lortzeko irmoki borrokan jarraitu beharko dugu. Adinekoen egoitzetako eta kirol kudeaketako langileen atzetik beste asko etorriko direlakoan nago.

Pentsioetan murrizketa berrien zalaparta izango dugu berriz eta suposa dezakegu zerbitzu publikoen egoerak ez duela hobera egingo.

Langileak lanean, migranteak itsasoan, eta emakumeak gizonen eskuetan berriro erailak izango dira.

Argindarra, gasa eta elikagaien prezioak ez dira jeitsiko,  eta langileon prekarizazioa areagotuko da.

Finean, urte berri honetan kapitalak berea egiten jarraituko du eta, hortaz, kontsumoak eskaintzen digun norbanakoen sinplekeritan galdu beharrean, 2023 urteari benetako ongi etorria emateko, batu gaitezen langile guztiok eta kolektibiza ditzagun gu guztion borrokak. Hori izango baita eman diezaiokegun ongi etorririk beroena. Orain bai: Urte berri eta gorri on!

  • Apezetxe Murua, E.: Zaharrak berri, in Erran.eus:

Munduak lehen abisua pasatu digu eta gure esku dago gure ingurukoei, seme-alabei, ilobei edo bilobei zer etorkizun utzi nahi diegun erabakitzea. Albert Einstein zientzialariak bere esaldi famatuetako batean erraten zuen emaitza desberdinak lortu nahi badira, ez direla ekintza berberak errepikatu behar. Guk ordea, formula zaharrak aplikatzen segitzen dugu harri berean behin eta berriz tupust egiteko dugun ohiturari eutsiz. Normaltasun berri, zaharrak berri!

  • Txurdan: Zaharrak berri (Arrarasko berri), in Amezti:

Beste herriren bateko adiskide batekin topatzen bazara eta zer berri den bere herrian galdetzen badiozu, erantzuna ia seguru honako hau izanen dela:

—Zaharrak berri!

Bai, gehienetan hala izaten da, baina beste batzuetan kontua da zure adiskideari, hola, bat-batean, ez zaiola deus gogoratzen, besterik ez, berri franko izaten baita.

Lehengo egun batean Arrarasko bi adiskideekin egon nintzen, Iruñean batekin eta Arraratsen bestearekin, eta nire galdera berberari erantzun bera:

—Zaharrak berri!

Jakina, gero hizketan hasi eta poliki-poliki konturatu gara Arraratsen berri asko izan dela azken urte honetan.

Iturriak

Labayru, Euskaltzaindiaren Hiztegia, Elhuyar, Euskalerriairratia.eus, Erran.eus, Amezti

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Norbait bere onetik atera

Utzi erantzuna

Azalpena

Norbait izorratzea, pazientzia galtzen duen arte.

Aldaerak

Norbait bere one(ta)tik atera/irten/ilki

Bere senetik atera

Tentutik atera

Photo by Yogendra Singh on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Sacar a alguien de sus casillas

fr. Mettre qqn hors de soi

Testuinguruan

  • Berria: Pablo Ibarrek aurre egin dio epaileari, eta bere kontra aritzea leporatu dio, in Berria:

Epaileak defentsa abokatuaren hainbat eskari baztertu izanak eta fiskalarenak onartu izanak bere onetik atera du Pablo Ibar. Aulkitik jaiki eta epaileari egotzi dio bere kontrako jarrera izatea. “Nire aurkako zure jarreraren beste adibide bat da hori. Haiek (fiskalek) eskatu, eta zuk eman”, zuzendu zaio.

— Jainkoarren! —esan nion, bira eginez—. Zer arraio nahi duzu orain, Staples? Ez da nahikoa egun osoa jo ta ke lanean ibiltzea. Zutik gelditu behar dut hemen gau zikin osoa zurekin hitz egiten.

— Aditu, Frank —bota zidan—. Nirekin haserre zaudela ematen du. Ba al dago kasu horretan… zera… Esan al dut zu asaldatzeko moduko gauzarik?

Asaldatu egiten ninduela esan nion. Nire onetik ateratzen ninduela. Berandu zen eta ez zidan joaten uzten; eta nik gauza bakarra egin nahi nuen, etxera joan, zapatak kendu, eta sabela bete.

  • Mendizabal, N.: Norberaren beharrak ezagutzea garrantzitsua da, in Guraso:

Amatasun eta aitatasunean murgiltzen garenean, eta batez ere seme alaben beharrei eta beraien erritmoa zaintzeari garrantzia eman nahi diogunean, sarritan lehentasuna seme-alabengan jarri ohi dugu, geure buruak ahaztuz. Gurasoak ere zainduak izango garen familia eta gizarte ereduak behar ditugu. Helduak ez bagara zaintzen eta gaindituta bagaude, zaintzaile kaxkarrak izango baikara. Hegazkinetako azafatek ematen diguten argibideak asko laguntzen didate hau azaltzeko adibide moduan: oxigeno aparatua erortzen bada, lehendabizi helduak jarri eta ondoren, haurrei ezarri.

Beraz, azterketa polita da behatzea nola zaintzen naizen ni neu. Zein leku uzten diet nire beharrei?Eman eta eman nago, nire premiak alde batera utziaz? Nire espazioa, niretzat pizgarri diren alorrei lekua eta lehentasuna ematen al diet? Baloratzen dut nire burua egiten dudan guztia eginda? Izan dudan intentzioa aitortzeko gai al naiz, nahiz eta beharbada pazientzia galdu dudan eta neure onetik atera naizen?

Marrazki bizidunak euskaraz ikusi ahal izango dira Nafarroan ere, ETB3ren bitartez, hemendik aurrera. Batzuentzat aukera dena besteentzat mehatxu bilakatu da lurralde historikoan, eta gure hizkuntzaren hedapenak, beste behin, bere onetik atera ditu gure herrialdeko elebakar euskarafoboak. Hala adierazi zuen Sergio Sayas UPN alderdiko diputatuak Espainiako Kongresuan: “Nafarroan ETB3 sartuta, reset egin nahi dute burmuinean”.

Iturriak

Labayru, Elhuyar, Berria, Armiarma, Guraso.eus, Maxixatzen

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Kastatik kondea

Utzi erantzuna

Azalpena

Seme-alabek gurasoen edo senideen ezaugarriak eta jokabideak izan ohi dituzte.

Aldaerak

Kondea kastatik, aiena maldatik

Kastatik kondea eta zepatik matsa

Kastatik azariak buztana gorri

Nolako zura, halako ezpala.

Photo by Tolga Ulkanin Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. De casta le viene al galgo el ser rabilargo

fr. Bon chien chasse de race

en. What is bred in the bone will never come out of the flesh

gal.  De caste vénlle ao galgo ter o rabo “largo”

Testuinguruan

ZARRATEA: Arbelaiz’ek ez din lanik egiten gure erlijioaren alde. Jentil-arriko sua bera ere, zabarkeriz bertan bera utzia zegon. Arbelaiz ori, gezurti utsa den.

OLAZABAL: Kastatik kondea. Aita ere, bera bezin maltzurra ziñan.

Familiak, noski, aurrera egin du. Kastatik omen dator kondea, eta etxeko hiru seme-alabak ongi erakutsi dute gurasoen kutsua. Tabernan jaiotako Koldok eta txikitan taberna ezagutu ez zuen Xabik lehenik eta beranduago Maitenak ederki erakutsi dute gustuko dutela Añorga, gustuko dutela bertako saltsetan sartzea eta badutela gatz eta piper ederrik auzoari bizigiroa emateko.

Iturriak

Susa, Añorga 2011

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Ezta hurrik eman ere

Utzi erantzuna

Azalpena

Ezta inondik ere.

Aldaerak

Ezta hurrik emon be(re)

Ezta hurbiltzeko(rik)

Ezta hurranik ere


Photo by Kyle Glenn on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Ni mucho menos

fr. Loin de là, tant s’en faut

Testuinguruan

  • Galarraga, A.: Ezta hurrik eman ere, in Berria:

Urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzarako bozak izan zirenean, gogoan dut TV3k albistegi berezi batekin bete zuela arrats-gaua. Eta orduantxe apuntatu nuen galdera, azaroaren 25eko boz hauek buruan, ea gauza bera egingo zuen ETBk hauteskunde katalanekin. Bada, konprobatu ahal izan genuen igandean: ez. Ezta hurrik eman ere. Arratseko albistegiak hauteskundeekin ireki zituzten, hori bai —atzeratuz hala ETAren agiria—, baina hortik aurrera ezer gutxi.

Errealitatearen marraz bestaldeko gizon inprobablea naiz. Ez du horrek esan nahi gizon aparta naizenik, edo inor ez bezalakoa, edo dozenan gutxi sartzen den horietakoa. Ezta hurrik eman ere. Aitzitik, arrunta naiz. Hala ere, ez dut ukatuko nire biografiaren zenbait pasarte ez direla oso arruntak. Ez zait gehiegi gustatzen horretaz mintzatzea; are, txarra naiz nire biografia kontatzen saiatzen naizenean. Fetxak nahasten ditut, jazoera garrantzizkoak —denek nik bezain ongi ezagutzen dituztelakoan— ahazten, detaileak ematen gakoa eman aitzin. Denoi gertatzen zaigula uste dut, gehiago edo gutxiago.

  • Izaga Gonzalez, X.: Afganistango emakumeek burkarik gabe daudela jasaten dute bortxarik handiena, in Naiz:

Burkak ikusmena eragozten du. Janzten duen emakumearena, jakina, baina baita Mendebaldetik begira dagoenarena ere. Iristen zaizkigun irudiek eta azalpenek janzkera horri lotuta ikusarazten digute Afganistango emakumeen bizimodua, haien arazorik larriena burka eraman beharra dela pentsarazten. Monica Bernabe kazetariak, ordea, Afganistanen eman duen denbora luzean ez du behin ere sumatu hango emakumeen artean burkagatiko kezkarik. Jantzi hori ezerosoa izan liteke, baina ez emakume afganiar batek jasaten duen errepresio handienaren eragilea, ezta hurrik eman ere. Monica Bernabek berak ere eraman izan du sarritan, bere burua babestuago sentitzeko.

  • Zalakain, J.M.: Ez da hau, in Zuzeu:

Esango nuke benetako arazo nazionala jokatzen ari zela uste ordez, Kataluniaren eta Espainiaren artean, askok, gure artean ere askotxok, batik bat ezker-eskuin arteko lehia ikusi dutela. Eta hori ere badagoen arren, aktore bakoitzak bere ideologia soziala daukan neurrian, muina nazio-eskubidean egon da, eta dago; zehazkiago esanda, oraingoan nazio katalanak bere etorkizuna libreki erabakitzeko askatasunean. Izan ere gu, euskaldunok, kasu honetan begira egon gara, interes handiz baina begira. Katalanek, hobeto esanda Juntsen inguruan dabilen jendeak, eta oro har mugimendu independentziazaleak, procés-ean parte hartu eta autonomismo gorrira pasa ez direnek bederen, beren askatasun nazionalean urrats erabakigarria, agian ez definitiboa, emateko unea zela uste izan dute; hori, eta ez beste ezer, izan dute gogoan. Nire datuen arabera, ez daude pozik (Puigdemont bera ere ez, jakina), ezta hurrik eman ere, akordioaren alde positiboak bilatzen saiatzen diren bitartean, jarraitzeko. Lluis Llach kantautore historikoaren abesti baten hitzek ongi erakusten dute mugimendu horren oraingo aldartea: «No és això, compayns, no és això, ens diran que ara cal esperar: i esperem, ben segur que esperem. És l’espera del que no ens aturem, fins que no calgui dir no és això. No és això pel que van morir tantes flors, pel que van morir tants anhels. Potser cal ser valents altre cop i dir no, amics meus, no ès això».

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Berria, Susa, Naiz, Zuzeu

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Mandoa hil eta errabia joan

Utzi erantzuna

Azalpena

Kalte egiten duena desagertuta, kalte gehiagorik ez.

Aldaerak

Hil da mandoa eta joan da errabia

Hil da mandoa eta aitu da errabia

Photo by Jared Rice in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Muerto el perro, se acabó la rabia

fr. Morte la bête, mort le venin

en. A dead dog bites not

gal.  Morto o can acabouse a rabia

Testuinguruan

  • Lopez de Luzuriaga, I.: Etxeko hautsak kanpoko hautsez…, in Berria:

Zaila da egungo Israel-Palestina gerrari hitzik jartzea, hain da izugarria eta neurrigabea. Zaila ere adjektibo emotiborik ez jartzea, hain da hunkigarri eta lazgarria. 2023ko Israel-Palestina gerra zena 2024koa da jada, eta urte berriak zaharrak berri ekarri ditu. Genozidioa aurrera doa, Benjamin Netanyahuk gutxienez beste sei hilabete jarri dizkio bere buruari euliak kainoi tiroka hiltzen jarraitzeko. Mandoa hil eta errabia joan. Helburuak bitartekoak justifikatzen.

  • Perez Esquivel, A.: Barack Obamarentzat, in Berria:

Haserrea eragin dit hainbaten jarrerak —AEBetako populazio sektore batzuek, Europako zenbait estatuburuk eta beste herrialde batzuetakoek agertutakoak—, aldeztu egin baitute Bin Ladenen erailketa, zure gobernuak zure oniritziarekin agindutakoa, ustez justiziaren izenean.

Ez zuten hura atxilo hartu eta epaitu izan nahi, eta horrek are zalantza handiagoa sortzen du; hura erailtzea zuten helburu.

Hildakoek ez baitute hitzik egiten, eta, justiziatuaren beldurrez —AEBei komeni ez zitzaizkien kontuak esan baitzitzakeen—, erailketa etorri zen, zera bermatzearren: «Hil da mandoa, eta ahitu da errabia»; kontuan izan gabe, ordea, hura areagotu baino ez dutela egin.

Iturriak

Berria, Berria

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Txitean-pitean

Utzi erantzuna

Azalpena

Anitzetan, sarritan.

Aldaerak

Pitean-pitean

Pitean behin

Photo by Nick Fewings on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt.Muchas veces, a menudo

fr. Souvent, fréquemment

Testuinguruan

Ahoz kontatu eta belarriz jasotako testuak dira. Norbaitek apartatu ditu eguneroko bizitzako gertakari-sailetik eta gorde ditu memoriaren kaiolatxoan. Min edo ditxa zirelako, gogoratzea merezi zuten. Akorduan hartu zituenak ez zituen beretzat gorde, ordea, eta, aldian-aldian, lagunen konpainia noblean, ahora ekarri izan ditu txitean-pitean.

  • IRALE: “Fallar un penalti” euskaraz: “penaltian huts egin dut” edo “penaltia huts egin dut”?, in Zalantzak, testuak eta beste (2019-2020):

Galdera “Fallar un penalti” euskaraz: “penaltian huts egin dut” edo “penaltia huts egin dut”?

Erantzuna ‘penaltia huts egin’.

Hedabideetan txitean-pitean erabiltzen da kirol-saioetan. Ikus ditzagun adibide batzuk: BERRIA – Despotovicek penaltia huts egin zuen 92. minutuan. BERRIA – Ingalaterrak penaltia huts egin du 82. minutuan. EiTB – Oyarzabalek penaltiz egin du txuri-urdinen gola 100. minutuan, aurretik Valentziak beste bat huts egin du. EiTB – penalti jaurtiketetan sailkatu da Athletic (1-1)… bi penalti huts egin dituzte.

  • Otaegi Imaz, L.: Lizardiren poetika pizkundearen ingurumariaren argitan, in Euskadi.eus (1993):

Hain zuzen ere, Aitzolen artikuluen bildumaren zerrendari ohartzen bagatzaizkio, artikulu horiek argitaratzen has¡ zen 1930ko urte hasieratik bertatik aurki daitezke bertsolari buruzko artikuluak txitean-pitean, baita Euskaltzaleak erakundeak bertsolaritzari iraunarazi eta maila goragoko batera eramateko dituen asmoak: “El bertsolari” 1930, “Desaparecerá el bertsolari? Una inquietud” 1930, “El bertsolari Xenpelar” 1930 . . .

  • Irigoyen, A.: Bilbo eta euskara(1977), in Euskara:

Aitaren aldeko aitita eta amuma Bargarakoak ziren, Meltxor Unamuno eta Josefa Iñazi Larraza. Aita ere Bergaran jaioa zen, Felis Unamuno izenekoa. Beste hiru anaie izan zituen eta denak Ameriketara joan ziren. Felis diru apur bat eginik etorri zen eta Bilbon ogia egiteko fabrika bat ipini zuen eta merkatari bezala agertzen da. Ama, Salome Jugo, Bilbon jaioa zen, “natural y vecino de ésta” dio Santu Juanetako liburuan, gure Unamuno bataiatu zutenean izkribatu zutenez. Edozein modutan ere bere haur eta mutiko denborako oroitzapenetan euskarari buruzko oharrak txitean pitean egiten ditu itzulpena emanik.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Libreriacamara, IRALE, Euskadi.eus, Euskara

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Eguzkia nora, zapiak hara

Utzi erantzuna

Azalpena

Interesagatik edo onuraren bat lortzeagatik beste pertsona batzuengana hurbiltzea.

Aldaerak

Eguzkia nora, zapiak hara egin

Haizea nora, zapiak hara (egin)

Photo by Jason Briscoe in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt.Arrimarse al sol que más calienta

fr. Se mettre du côté du plus fort

en. To keep in with the right people

Testuinguruan

  • Etxeberria, H.: Imaz Jenerala, in Zuzeu:

Hor zehar esaten da —eta halaxe ikusten dut neuk ere—, EAJ beti izango dela herri honen zatirik handiena bere baitan hartuko duena. Horrexetan dela abila alderdi hau: beti irabazten. Printzipio irmoak baino, gehiago duela zernahitara egokitzeko gaitasuna. Eta hala, Jainkoa eta Lege Zaharrak tituluan daroan arren, dibortzia edo abortuaren alde ager daiteke herritarren pentsaera alde horretara garatzen bada. Berdin ekonomian, berdin gizarte-politikan… Guardasolaren antzera, beti gainean egongo den plastilinazko paramezio bat izango da EAJ: eguzkia nora, zapiak hara. 

  • Zarate, M.: Haurgintza minetan -3-, in Armiarma:

Zorri hil biztua da Don Gregorio (lehen bezela, Harro esaten diote orain ere ekidazuarrek). Eta zorri hil biztua baino pistia txarragorik ez dago, nire adiskide batek esaten duenez. Aberats berria, herri-filosofo zakarra ta harroa, sasi-jakituna dugu, eta mundu haundiko gizona dela esaten du berak, Frantziatik, Italiatik, Alemaniatik eta Alaskatik ere ibilia delako (eskoletan egoten dira batzutan mandoeuliak ere, baina ez dute ezer ikasten). Politikaz liberala dela esaten du, baina bere antzeko beste askoren antzera, gerritik behera bakarrik da liberala; haren politika: eguzkia nora, zapiak hara. Erlijioz, jakina, katolikua da izenez (Ekidazuko Don Jose zaharrak bateatu zuen eta); baina izanez katilukoa. Haren ustez, mundu hau tripak eta tripapekoak darabilte.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Zuzeu, Armiarma

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave

Esanak esan

Utzi erantzuna

Azalpena

Aurretik adierazitakoa adierazita ere.

Aldaerak

Esana esan

Erranak erran

Photo by  Brett Jordan on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Dicho lo dicho

fr. Ceci dit

Testuinguruan

  • Egoitza.justizia.eus: Ba al zenekien denborak aurrera egin ahala zure aurrekari penalak ezerezteko eskubidea duzula?, in Egoiza.justizia.eus:

Zigor Kodearen 136.1.artikuluaren arabera, epai irmoz kondenatutakoek eskubidea dute Justizia Ministerioak Zigortuen Erregistro Zentralean jasota dituzten aurrekariak ezereztatzeko, zigor-erantzukizuna azkendu ostean.

Esanak esan, eskaera egin aurretik nahitaezkoa da gutxieneko denbora tartea igarotzea deliturik egin gabe, berriek zenbaketa eteten baitute. Hona hemen epeak:

· Sei hilabete, zigor arinen kasuan.

· Bi urte, hamabi hilabete baino luzeagoak ez diren zigorren kasuan eta zuhurtziagabekeriazko delituengatik ezarritako zigorren kasuan.

· Hiru urte, hiru urte baino laburragoak diren astuntasun txikiagoko zigorren kasuan.

· Bost urte, hiru urte edo luzeagoak diren astuntasun txikiagoko gainerako zigorren kasuan

· Hamar urte, zigor astunen kasuan.

  • Garzia, J.: Irakasle putz, in Argia:

Lehendik ere bagenekien: esanak esan, unibertsitatean irakaskuntza da gutxienekoa.

Eskolak ganoraz ematen tematzen den gajo/gizajoak txartel guztiak ditu azken putz geratzeko, hobe ikerketan xahutzea indarrak. Puntuak irabazteko baizik balio ez duten ikerketak egitea komeni da, noski, ikerketak konponduko duen arazoa norberak propio asmatuta, benetako arazoek ikerketa zaildu eta ikerlea zikindu besterik ez baitute egiten. Ikergai otzanak behar dira, esanekoak.

  • Lasa, X.: Abeslariak gogoan, in Berria:

Paquita gogoan. Markos Zapiain filosofo kontenplariak Faktoria saiotik (asteartea, 12:15ean) jaurtitzen ditu bere harrikadak uhinetara. Azken txandan, gai batetik bestera naturaltasunez jauzi egiteko daukan artea erakutsi zigun. Paquita la del Barrio kantaria hartu zuen hizpide; Rata de dos patas abestiaren egilea, alegia. Bada, di-da batean, Manu Etxezortu ohartzerako, Mikel Aramendi eduki zuen gogoan, hainbat entzulek daukagun min bera adierazteko. Orain bi urte bitarte, Aramendiren analisiak astean kasik lau ordutan entzuteko pribilegioa genuen (19:05etik 20:00). Aukera 45 minutura murriztu da egun (astelehena, 18:05-19:00). Zapiainek gupida eta lotsarik gabeko maniobra ikusi du aldaketa horretan, «espainolistek egindako mozketa Aramendi efektua indargabetu eta EIko arratsaldeak despolitizatzeko asmoz». Esanak esan, Jaime Otamendirekin Mezularia saioak hartu duen norabide berria goratu zuen, giza harremanak nahiz gizarte edo sexu gaiak azpimarratzen saiatzen delako. 

  • Zuazo, K.: Euskararen sendabelarrak (2000), in Alberdania:

Gabriel Arestik zioenez, euskararen asturua ez da gauza segurua, eta, oraindik orain, berdintsu esan du Joseba Sarrionandiak: euskaldun jaioz gero ez dela harritzekoa suerte eskasaz bizitzea. Saharatarren, Ameriketako indioen eta mundu zabaleko beltzen egoerarekin alderatu zuen euskaldunona, «Kiromantzidxa» izeneko poeman. Baina, esanak esan, euskarak badu gauza bat ona: ibili luzea egin duela. Eta asko ibili ohi denak asko ikusi ohi du, eta asko ikusi ohi duenak, asko ikasi, eta horrek beti ematen du konfiantza. Euskaldunok ere badugu geure buruan konfiantza. Badugu geure herrian, Euskararen Herrian, itxaropena. Aulestiko Bengoetxeatarren armarrian iltzatuta gelditu da geure buruan daukagun ziurtasuna: «Bekoak goikoa eskondu leidi, ta txikiak handia benzi ledidi, asmuz eta jakitez».

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Hizkailua, Egoitza.justizia, Argia, Berria, Alberdania

facebookShare on Facebook
TwitterTweet
FollowFollow us
PinterestSave