Kategoriaren artxiboa: Esaerak eta atsotitzak

Zor zaharra, zor txarra

Utzi erantzuna

Azalpena

Aspaldiko zorrak edukiz gero, arazoak sortzen dira.

Aldaerak

Zor zahar, zor txar

Zor zaharra, izen txarra

Zor zaharra, kaka zaharra, beti usain txarra

Zorrak zor eta lorrak lor.

Photo by Towfiqu barbhuiya  in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. No hay cosa más pesada que una deuda recordada

fr.  Il n’est de pire pauvreté que les dettes

Testuinguruan

  • Elustondo, Miel A.: «Ez daukagu kezkarik Euskal Herria bertsolaririk gabe gelditzeko, gu isilduagatik», in Berria:

—Zure garaian nahi beste sortu zirela bertsolariak, alegia.

—Eta gure ondorengo gizaldian ere oso ugari sortu ziren, eta ez daukagu kezkarik Euskal Herria bertsolaririk gabe gelditzeko, gu isilduagatik. Poz ematen zuen, eta poz ematen du, festa batera joan eta zortzi edo hamar bertsolari, eta denak sasoikoak… Gaixo egon nintzenean ikusi nuen. Ez zen falta izan niri zeinek lagundurik. Euskal Herri guztitik etorri zitzaidan jendea bisitatzera, eta, asko, lotsatzeko moduan, eskuak bete gauzarekin. Bizi nintzen arteko zorra banuen. Hildakoan denak ordaintzen omen dira, eta nik ere holaxe ordaindu beharko nituen.

—Bizi arteko zorra… «Zor zaharra, zor txarra» diote…

—Hala zen gure garaian eta hala izango da geroan ere… Eta orain nire berriketa hau bukatu egingo dut. Zer esaten ari naizen ere asko ez dakit, eta hobe izango da garaiz erretiratzea. Sermoi txarra ere, zenbat eta luzeago eta okerrago izan ohi da. Nire berriketa ere hala izango delakoan nago. Eskerrik asko niri laguntza egin zidaten guztiei, eta baita Euskal Herriko bertsolari guztiei ere. Nire alde bertsotan egin zuten gehienek, eta, behartu izan banintz, egin ez zutenek ere pozik egingo zutelakoan nengoen. Eskerrak Euskal Herri guztiari ere, eta nire berriketa hau hementxe bukatzen da.

  • Errazti, A,.: MENDIA. IBILBIDEAK. Getxo eta Plentziaren arteko kostaldea, in Berria:

Gaurko txangoa ez da bat-batean burura etorri zaidan ideia berritzailea. Zor zaharra, zor txarra diosku Gotzon Garatek bere Atsotitzak liburuan, eta gaurko kontua aspalditik kitatu behar nuen. Bilbao Alpinokoek 1952an egindakoa oinarritzat hartuta, 1986an Durangoko Alpino Tabira mendizale taldekoek Bizkaiko bira izango zena diseinatu zutenean, hainbat zalantza izan ziren nondik norakoak erabakitzeko orduan. Hori zela eta, 1990ean nire liburuaren izenburuari GR-123 eta aldakiak gehitu zitzaion, etapa batzuetan balizko ibilbide batzuk proposatzen genizkiolako irakurleari. Etapa bakarrean ez nuen papereratu buruan zebilkidan beste aukera bat: Getxo eta Plentziaren artekoan. Kostaldeko besteetan ez bezala, ibilbidea ez zihoan labarren aldamenetik, baina arrazoia logikoa zen: Munarriko landa, Santa Marina eta Ganeta tontorretatik igarotzea.

Egin berri dudan txangoak liluratuta utzi nauenez gero, mamu zaharrak uxatu behar direlakoan, zuenganatzea pentsatu dut, zeuek ere goza dezazuen kostaldeko bazter hauetaz. Gainera, abantailak baino ez ditu aipaturiko ibilbideak: oinez nahiz bizikletaz egin daiteke -Portuzar eta Sopelmarreko eskailerak albotik ekiditea duzue-; iturri ugari -hondartzetako aparkaleku guztietan-; ibiltari mota askori begira, bide erdia baino gehiago atonduta baitago; bertako landare eta animaliei buruzko informazioa irakurtzeko panelak; labar tente-tenteak, harresiak balira bezala; monumentuak ikusteko aukera -Bizkaia Zubia, E.Txurrukaren eskultura, Lezama-Legizamon jauregia, Algortako Portuzarra, Aixerrota eihera, Galea gotorlekua eta itsasargia-; tarteko udalerriak ezagutzea-Sopela eta Barrika- eta zelan ez, inguru honetako hondartza guztiak ere bai.

Iturriak

Labayru, Elhuyar, Berria, Berria

Diruak malkarrak zelaitzen ditu

Utzi erantzuna

Azalpena

Dirua edukiz gero zailtasunak ez dira hain neketsuak.

Aldaerak

Diruak malkarrak zelaitzen

Diruak ate guziak iriki

Diruak aldapa denak berdintzen ditu.

Photo by Pop & Zebra  in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Poderoso caballero es don Dinero

fr.  Qui a de l´argent, a des coquilles

en. Money is power

kat. Poderós cavaller, don Diner

gal.  Podente cabaleiro é don Diñeiro

Testuinguruan

Leku aldapatsua da malkarra; batez ere erosotasun gutxi edo batere ez duen lekuari deitzen zaio malkar. Lekuari dagokion esanahia luzatuz, zerbait bereziki zaila denean, oztopoz betea, malkarra dela esan ohi dugu: hizkera errazean hitz egin zuen, malkarrik gabekoan. Edota: bide malkarretan ibili behar baserri horretara iristeko. Horrelakoetan, adjektibo bilakatzen da, eta malkartsu du esanahia. Malkar-bideak bide aldapatsuak dira, erabiltzen zailak, eta malkarrez malkar edo malkarrik malkar ibiltzen da aldapaz aldapa dabilena. Diruak dena berdintzeko eta gainditzeko duen ahalmena aipatzeko esan ohi da: diruak malkarrak zelaitzen (ditu).

  • Enbeita, O.: Dirua, in Berria:

Loteria tokatu da gure ondoan, eta badago poza baino eman ez didan jendea. Badakit orain dirua ikusi duten batzuk gaizki pasatzen egon direla, edo pasatu izan dutela. Dirua, dirua baino ez da; baina poz txikiren bat ekarriko du. Loteriaren absurdoan ere, justizia dago batzuetan: etxea galtzeko zorian egon den norbaiti tokatzen zaionean, esaterako. Beste kasu batzuetan, bizitzak mukirik ez daukanari eman dio zapia. Dena dela, poza zabaldu da herrian, eta poza beti da lagun ona.

Lagun onak adina poztu dira banketxeak. Ez dira inoren lagunak, baina gehienon bizitzak kudeatzen dituzte; zuzenean ez bada zeharka. Zapatu arratsaldean Gernika-Lumoko sukurtsalak ireki egin zituzten. Ulertzen dut beharrezkotasuna, onartzen dut urgentzia, sinisten dut dezimoa lapurtuko ote zioten beldurrez zegoela jendea.

Baina banketxeak… arratsaldez astean behin eta gauza konkretuetarako baino irekitzen ez dutenak, erreziboen ordainketa goizeko lehen orduan bakarrik onartzen dutenak, dirua sartzearren kobratzen digutenak, ez dakit zenbat diru baino gehiago behar dugunean aurretiaz eskarazten digutenak… larunbat arratsaldez zabalik. Ustez, zerbitzua errazteko. Nola zioen esaera zaharrak? Diruak malkarrak zelaitzen.

  • Mugertza Unanue, J.L.: Oihanerako txartela, in Berria:

Lehenengo eguna bertako giroa ezagutzeko eta plana egiteko erabili badugu ere, informazio-bulegoan jasotako argibideek ez digute guk gauzatu nahi dugun txangorako aukera handirik eskaini: «Yanomamiak oso urruti daude! Hobeto inguruetan osteratxo bat egiten baduzue». Baina alperrik aritu dira geure helburua, ametsa, zoramena edota dena delakoari trabak ipintzen: erabakia hartuta dugu. Hiru eguneko epea ipini diogu geure buruari abentura gauzatzeko. Lehengo bi egunetan bertako askorekin berba egin eta gero, nahikoa etsita egon gara; denak dira trabak. Hirugarren egunean, oheratu aurretik, diruak leku malkarrak zelaitzen dituela oso nabarmen gelditu da. Ez dakigu nork esanda, baina Goyo izeneko mutilak eskaini du bere burua yanomamiak ikusteko: «Nahi baduzue San Carlos de Rio Negrora joango gara hegazkinez eta handik hiru bat egun txalupaz egin eta Coromotora joango gara; bertan yanomamiak daude». Tribuko nagusiaren semea ezagutzen omen du Goyok eta horrek lagunduko digu, antza, bertan kanpatzen. Dena den, plana oraindik airean dago, zeren eta eskatutako dirutza neurriz gainekoa iruditu zaigu biok bakarrik ordaintzeko. Jende gehiagoren beharretan gaude. 

  • Osa, E.: Moral bikoitza, in Deia:

Iraganean zein orainaldian, kirolaren eremua, eta futbola modu ezin adierazgarriagoan, sarritan erabili izan da erregimen totalitarioak eta diktadurarik ankerrenak homologatzeko eta (izan) duten irudia nolabait gozatzeko. Futbolaz ari garela, halaxe suertatu zen Mussolini italiar diktadorearen sasoian, 1934. urtean. Orduan ere futbola izan zen bidelagun. Bi urte geroago, naziek mendean hartutako Alemanian antolatu ziren joko olinpikoak, juduak masakratzen eta disidenteak akabatzen ari ziren bitartean. Videla argentinar diktadoreak futbola baliatu zuen 1978. urtean nazioartean beste irudi bat emateko, futbol partidak egiten ari ziren estadioen inguruko kuarteletan jendea torturatzen eta desagerrarazten ari ziren bitartean… Eta zenbat halako!

FIFAko presidentea diru bila abiatu da Qatarrera, ez dago bestela ulertzerik… Eta bidean geratu dira txapelketa jokatzen ari direneko zelaiak eraikitzen lagundu duten milaka migratzaile, inoiz ezagutuko ez ditugunak. Beste aldera begiratu da pairatu duten eta pairatzen ari diren miserien aurrean, are alderago emakumeek zein bestelako gizataldeek jasan eta jasaten ari direnak. Diruak malkarrak zelaitzen baititu mundu dohakabe honetan!

Iturriak

ZarautzGuka, Berria, Berria, Deia

Zer berri? Zaharrak berri

Utzi erantzuna

Azalpena

Aldaketarik ez dela izan adierazteko erabiltzen da.

Aldaerak

Zar berri? Zaharrak berri

Zaharrak berri

Zaharrak barri

Zer berri? Zerritegian zerri

Zer da berri? Iaz hil zena eztela ageri.


Photo by Chris in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Nada nuevo bajo el sol; Sin novedad (en el frente)

fr. Rien de nouveau sous le soleil

kat. No (hi ha) res de nou sota el sol

gal.  Nada novo baixo o sol

Testuinguruan

Egun hauetan urte zaharrari agurra eta berriari ongi etorria eman diogu. Urtea hasterakoan datorren urterako norbanakoen proposamen ekaitza, baina 2023. urtean langileontzako zer berri? Zaharrak berri.

Patronalak diru-gosez jarraituko du eta langileok, pobretze prozesu iraunkor honetan, KPIari lotutako soldaten igoerak lortzeko irmoki borrokan jarraitu beharko dugu. Adinekoen egoitzetako eta kirol kudeaketako langileen atzetik beste asko etorriko direlakoan nago.

Pentsioetan murrizketa berrien zalaparta izango dugu berriz eta suposa dezakegu zerbitzu publikoen egoerak ez duela hobera egingo.

Langileak lanean, migranteak itsasoan, eta emakumeak gizonen eskuetan berriro erailak izango dira.

Argindarra, gasa eta elikagaien prezioak ez dira jeitsiko,  eta langileon prekarizazioa areagotuko da.

Finean, urte berri honetan kapitalak berea egiten jarraituko du eta, hortaz, kontsumoak eskaintzen digun norbanakoen sinplekeritan galdu beharrean, 2023 urteari benetako ongi etorria emateko, batu gaitezen langile guztiok eta kolektibiza ditzagun gu guztion borrokak. Hori izango baita eman diezaiokegun ongi etorririk beroena. Orain bai: Urte berri eta gorri on!

  • Apezetxe Murua, E.: Zaharrak berri, in Erran.eus:

Munduak lehen abisua pasatu digu eta gure esku dago gure ingurukoei, seme-alabei, ilobei edo bilobei zer etorkizun utzi nahi diegun erabakitzea. Albert Einstein zientzialariak bere esaldi famatuetako batean erraten zuen emaitza desberdinak lortu nahi badira, ez direla ekintza berberak errepikatu behar. Guk ordea, formula zaharrak aplikatzen segitzen dugu harri berean behin eta berriz tupust egiteko dugun ohiturari eutsiz. Normaltasun berri, zaharrak berri!

  • Txurdan: Zaharrak berri (Arrarasko berri), in Amezti:

Beste herriren bateko adiskide batekin topatzen bazara eta zer berri den bere herrian galdetzen badiozu, erantzuna ia seguru honako hau izanen dela:

—Zaharrak berri!

Bai, gehienetan hala izaten da, baina beste batzuetan kontua da zure adiskideari, hola, bat-batean, ez zaiola deus gogoratzen, besterik ez, berri franko izaten baita.

Lehengo egun batean Arrarasko bi adiskideekin egon nintzen, Iruñean batekin eta Arraratsen bestearekin, eta nire galdera berberari erantzun bera:

—Zaharrak berri!

Jakina, gero hizketan hasi eta poliki-poliki konturatu gara Arraratsen berri asko izan dela azken urte honetan.

Iturriak

Labayru, Euskaltzaindiaren Hiztegia, Elhuyar, Euskalerriairratia.eus, Erran.eus, Amezti

Kastatik kondea

Utzi erantzuna

Azalpena

Seme-alabek gurasoen edo senideen ezaugarriak eta jokabideak izan ohi dituzte.

Aldaerak

Kondea kastatik, aiena maldatik

Kastatik kondea eta zepatik matsa

Kastatik azariak buztana gorri

Nolako zura, halako ezpala.

Photo by Tolga Ulkanin Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. De casta le viene al galgo el ser rabilargo

fr. Bon chien chasse de race

en. What is bred in the bone will never come out of the flesh

gal.  De caste vénlle ao galgo ter o rabo “largo”

Testuinguruan

ZARRATEA: Arbelaiz’ek ez din lanik egiten gure erlijioaren alde. Jentil-arriko sua bera ere, zabarkeriz bertan bera utzia zegon. Arbelaiz ori, gezurti utsa den.

OLAZABAL: Kastatik kondea. Aita ere, bera bezin maltzurra ziñan.

Familiak, noski, aurrera egin du. Kastatik omen dator kondea, eta etxeko hiru seme-alabak ongi erakutsi dute gurasoen kutsua. Tabernan jaiotako Koldok eta txikitan taberna ezagutu ez zuen Xabik lehenik eta beranduago Maitenak ederki erakutsi dute gustuko dutela Añorga, gustuko dutela bertako saltsetan sartzea eta badutela gatz eta piper ederrik auzoari bizigiroa emateko.

Iturriak

Susa, Añorga 2011

Mandoa hil eta errabia joan

Utzi erantzuna

Azalpena

Kalte egiten duena desagertuta, kalte gehiagorik ez.

Aldaerak

Hil da mandoa eta joan da errabia

Hil da mandoa eta aitu da errabia

Photo by Jared Rice in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Muerto el perro, se acabó la rabia

fr. Morte la bête, mort le venin

en. A dead dog bites not

gal.  Morto o can acabouse a rabia

Testuinguruan

  • Lopez de Luzuriaga, I.: Etxeko hautsak kanpoko hautsez…, in Berria:

Zaila da egungo Israel-Palestina gerrari hitzik jartzea, hain da izugarria eta neurrigabea. Zaila ere adjektibo emotiborik ez jartzea, hain da hunkigarri eta lazgarria. 2023ko Israel-Palestina gerra zena 2024koa da jada, eta urte berriak zaharrak berri ekarri ditu. Genozidioa aurrera doa, Benjamin Netanyahuk gutxienez beste sei hilabete jarri dizkio bere buruari euliak kainoi tiroka hiltzen jarraitzeko. Mandoa hil eta errabia joan. Helburuak bitartekoak justifikatzen.

  • Perez Esquivel, A.: Barack Obamarentzat, in Berria:

Haserrea eragin dit hainbaten jarrerak —AEBetako populazio sektore batzuek, Europako zenbait estatuburuk eta beste herrialde batzuetakoek agertutakoak—, aldeztu egin baitute Bin Ladenen erailketa, zure gobernuak zure oniritziarekin agindutakoa, ustez justiziaren izenean.

Ez zuten hura atxilo hartu eta epaitu izan nahi, eta horrek are zalantza handiagoa sortzen du; hura erailtzea zuten helburu.

Hildakoek ez baitute hitzik egiten, eta, justiziatuaren beldurrez —AEBei komeni ez zitzaizkien kontuak esan baitzitzakeen—, erailketa etorri zen, zera bermatzearren: «Hil da mandoa, eta ahitu da errabia»; kontuan izan gabe, ordea, hura areagotu baino ez dutela egin.

Iturriak

Berria, Berria

Eguzkia nora, zapiak hara

Utzi erantzuna

Azalpena

Interesagatik edo onuraren bat lortzeagatik beste pertsona batzuengana hurbiltzea.

Aldaerak

Eguzkia nora, zapiak hara egin

Haizea nora, zapiak hara (egin)

Photo by Jason Briscoe in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt.Arrimarse al sol que más calienta

fr. Se mettre du côté du plus fort

en. To keep in with the right people

Testuinguruan

  • Etxeberria, H.: Imaz Jenerala, in Zuzeu:

Hor zehar esaten da —eta halaxe ikusten dut neuk ere—, EAJ beti izango dela herri honen zatirik handiena bere baitan hartuko duena. Horrexetan dela abila alderdi hau: beti irabazten. Printzipio irmoak baino, gehiago duela zernahitara egokitzeko gaitasuna. Eta hala, Jainkoa eta Lege Zaharrak tituluan daroan arren, dibortzia edo abortuaren alde ager daiteke herritarren pentsaera alde horretara garatzen bada. Berdin ekonomian, berdin gizarte-politikan… Guardasolaren antzera, beti gainean egongo den plastilinazko paramezio bat izango da EAJ: eguzkia nora, zapiak hara. 

  • Zarate, M.: Haurgintza minetan -3-, in Armiarma:

Zorri hil biztua da Don Gregorio (lehen bezela, Harro esaten diote orain ere ekidazuarrek). Eta zorri hil biztua baino pistia txarragorik ez dago, nire adiskide batek esaten duenez. Aberats berria, herri-filosofo zakarra ta harroa, sasi-jakituna dugu, eta mundu haundiko gizona dela esaten du berak, Frantziatik, Italiatik, Alemaniatik eta Alaskatik ere ibilia delako (eskoletan egoten dira batzutan mandoeuliak ere, baina ez dute ezer ikasten). Politikaz liberala dela esaten du, baina bere antzeko beste askoren antzera, gerritik behera bakarrik da liberala; haren politika: eguzkia nora, zapiak hara. Erlijioz, jakina, katolikua da izenez (Ekidazuko Don Jose zaharrak bateatu zuen eta); baina izanez katilukoa. Haren ustez, mundu hau tripak eta tripapekoak darabilte.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Zuzeu, Armiarma

Gauez katu guztiak beltzak

Utzi erantzuna

Azalpena

Iluntasunean edo argi falta dagoenean, erraza da akatsak ezkutatzea edo ez antzematea.

Aldaerak

Gauez katu guztiak arreak/nabarrak

Gaubean katu guztiek dire baltzak

Gaua sartua, dena nahastua

Photo by  Hannah Troupe in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. De noche, todos los gatos son pardos

fr.  La nuit, tous les chats sont gris

en. All cats are grey in the dark

gal.  De noite todos os gatos son pardos

Testuinguruan

  • Arrieta, Y.: Iraungitze datak, in Ikasbil:

Delako emakume psikologoak, ordea, fenomenoaren ezaugarri bat azpimarratzen du. Hau da, itxura denez, egungo bikote harremanetan entrega gutxiago omen dago, eta, hain zuzen, bihotz emate-ez horren ondorioz sortzen dira, gero, delako krisialdi eta iraungitze datok.

Ez dakit ba, ez dakit. Nik bakarrik dakit ondokoa kafesnea zurrustaka edaten, puzkerrak edonon botatzen, atzamarrak sudurrean sartzen, orraztu gabe txandal zulatuaz pasilloak zeharkatzen, arropa zikina aulki gainean pilatzen hasten denean, iraungitze data horren ondorioak nabaritzen dituzula zuk, eta, orduan, argia amatatzen duzula, gauez katu guztiak beltzak direla gogoratuz.

Kontuz! Ez ibili bakarrik gauean. “gauez katu guztiak beltzak” Ez konfiatu!. Pixa egitera bazoaz, norbaitekin joan. Itzuli etxera taldeka, besteekin batera: hartu taxia, ez itzuli etxera oinez bakarrik! Begiratu, norbait zure atzetik doan…

Hauek dira alabari (bai, aitortzen dut) ematen dizkiodan mezuak. Niri, gurasoek ematen zizkidaten antzekoak. Gure alabak babestu nahi ditugu “mundua gizonen mundua baita eta zu beraien munduan sartzen bazara arriskua hartzen duzu”.. hau pena ezta? Gure alabei BELDURRA transmititzen diegu, nahi gabe, konturatu gabe… gure maitasun osoz!

  • Guareschi, G.: Beldurra oraindik, in Armiarma:

Hala zen. Inork ez zuen ikusi nork bota zuen tiroa taldeko hogeitabost gizonetatik. Pizzi lurrera erori zenean, denak kamioira igo eta hitzik atera gabe sakabanatu ziren gero, eta kontu hartaz ez zuten gehiago hitz egin.

        Pepponek begietara begiratu zion Zakarrari.

        —Nor izan ote zen? —esan zuen.

        —Batek jakin! Heu, beharbada!

        —Ni? —Pepponek oihuka—. Nola, ez banuen armarik ere?

        —Bakarrik sartu hintzen Pizziren etxera. Inork ez zian ikusi zer egin huen han barruan.

        —Baina, leihotik bota ziaten tiroa. Norbaitek jakingo dik nor zegoen leiho ondoan!

        —Gauez katu guztiak beltz: zerbait ikusi zuenak ere ez zian ezer ikusi. Pertsona batek bakarrik ikusi zian tiroa bota zuenaren aurpegia: umetxoak. Bestela, etxekoek ez ziaten esango ohean zegoenik. Eta umeak badaki, On Camillok ere bai. Benetan jakingo ez balu, ez zian esango eta egingo esan eta egin duena.

        —Madarikatua hona ekarri zuena! —oihu egin zuen Pepponek.

Iturriak

Ikasbil, Hezkidetzan Esku Hartzen, Armiarma

Jakiteak ez du ogirik jaten

Utzi erantzuna

Azalpena

Jakintzak ez du inoiz kalterik egiten.

Aldaerak

Jakiteak ez du deus galtzen

Jakitziak eztau ogirik eskatzen

Jakiteak ez dauka kalterik

Photo by  Wesual Clickin Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. El saber no ocupa lugar

fr.  On ne sait jamais trop

en. Knowledge is no burden

kat. El saber no ocupa lloc

gal.  O saber non ocupa lugar

Testuinguruan

  • Euskadiko Parke Teknologikoak: BCBLK BADAKI EUSKARA IKASTEAK GARUNA NOLA ALDATZEN DUEN, in Parke:

Jakiteak ez duela ogirik jaten esan ohi da, baina ezagutzari lekua egiteak burmuinaren egitura zein funtzionaltasuna alda ditzake. Hori dela eta, Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL) zentroak ikerlan bat abiarazi du euskara bigarren hizkuntza gisa ikasteak neurona-sareetan duen eragina aztertu eta beste zientzia-arloetara estrapolatu litezkeen ondorioak ateratzeko xedez, hala nola, pertsona batek garun-lesioen aurrean izango lukeen bilakaera aurreikusten lagun lezaketen biomarkatzaileak identifikatzea.

  • Zubia Santillana: Urte berrirako helburuak III: zerbait berria ikastea, in Begiko:

Tutik ere ez dakienak… ez daki jakiteak ez duela ogirik jaten.

Esamoldeak alde batera utzita, argi dagoena zera da: bizitzan aurrera egiteko, ezagutza berriei besoak zabaldu behar zaizkiela. Ez dugu zertan munduko jakintza guztien zama gure gain hartu, baina jakinmina izateak bizitza areago gozatzeko bideak emango dizkizu. Jakinmina uten pertsonek etengabe gauza berriak ezagutzeko beharra izan ohi dute, beren buruei galderak egin ahala, jakin ditzakegun gauzak hazi eta hazi egiten direlako.

  • Beñat Aiartza: 12.34, in Aikor!:

Erlojuari begiratu diot gaur eta 12:34ak ziren. Askotan gertatzen zait hori, ordu hori ikustea alegia, eta ez da harritzekoa, egunean askotan begiratzen baitiot erlojuari. Baina gaurkoan nire zati mistikoak, guztiari zentzua bilatu behar horretan, ordu hori ikustearen arrazoia aurkitu nahi izan du. Google-en “12:34” tekleatu eta Lukas 12:34 agertu. Jesukristoren bizitza eguzkiaren zikloa azaltzeko ipuina besterik izan ez arren, zita ebanjelikoa polita iruditu zait. Zera zioen: “zuen altxorra dagoen lekuan, bertan egongo da zuen bihotza ere”. Errebelazio ebanjeliko horrek gogorarazi dit estudioa liburuz gainezka dudala eta nire altxorrak ito egiten nauela. “Jakiteak ez du ogirik jaten” diote askok, bada, niri bihotza jan dit. Berrogei bat kilo liburu atera dudanean eta apalak hutsik ikusi ditudanean soilik hasi naiz berriro arnasa lasai hartzen. Gauza asko jakin gabe hilko naizela konturatu naiz orduan: liburu asko irakurri gabe, teleberri asko ikusi gabe, whatsappeko txiste asko jakin gabe eta youtubeko bideo asko ikusi gabe. Eta bihotza lasaitu egin zait. Mirari ebanjelikoa, jaun andreok!

Iturriak

Labayru, Parke, Begiko, Aikor!

Goiz jaikia ez da egunsentia

Utzi erantzuna

Azalpena

Gauzak behar den bezala egin behar dira, eta ez edozein modutan ahalik eta azkarren bukatzearren.

Aldaerak

Goiz jagia, ezta egunsentia

Oilarrak, hasiagatik goiz kantatzen ez du arrautzik erruten

Photo by Dawid Zawiła in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. No por mucho madrugar amanece más temprano

fr.  Ce n’est pas le tout de se lever matin, il faut arriver à l’heure

kat. No per molt matinejar, amaneix més prest el dia

gal.  Non (Nin) por moito madrugar amañece máis cedo

Testuinguruan

Lasterketaren bigarren erdian abiadura ez da horren erosoa izaten ari eta sufrimendua agertzen hasi da Mikelen aldetik. Bi “Javiek” atzera begiratzen uneoro eta animoak ematen. 15 kilometroa arte helburuaren barruan goaz, baina hortxe kalbarioa hasten da. Mikel giharretako gogortzearekin hasten da eta helmugaraino nahi eta ezin bat da berarentzat.

Bere lagunengatik animo eta laguntza ugari jaso arren, azkenean ordu bat eta 33 minututako denborarekin amaitu zuten.

Dutxa gozo bat kiroldegian eta bi minutu baino gutxiagoan, bazkaltzeko helburuarekin, kotxearen barruan geunden toki berezi batera joateko (izena ez dut aipatzen publizitaterik egin nahi ez dudalako)… Mikelek Javi Elias eta Javi Fuentesi une horretan esan zien bezala… “mutilak, kronikarako jada izenburu bat badudala uste dut: goiz jaikia, ez da egunsentia…”.

Mila esker Javi eta Javi (Elías eta Fuentes) 15. kilometrotik aurrera, helmugara bitarte, izan zenuten pazientziarengatik!!!

  • Agirrebengoa, Eñaut: Lehen Mailari edozein preziotan eustea baztertu behar dugu, in Berria:

– Maila oneko lau aurrelari dituzu eskuragarri: Oriol Riera, Kenan Kodro, Sergio Leon eta Emmanuel Riviere. Gola ez litzaizueke falta beharko.

– Batek daki… Goiz jaikia, ez da egunsentia. Agerikoa da iragan sasoiarekiko jauzi kualitatibo esanguratsua eman dugula aurreko lerroan. Gehienak 26 urteren bueltan dabiltza, alegia, euren kirol ibilbideko unerik onenean daude. Alabaina, gauzak batzuetan ez dira espero bezala irteten. Ustez, ate aurrean ez genuke arazorik izan beharko, baina hobe ezer ziurtzat ez ematea.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Donostiarrak, Berria

Astoa zaldiz jantzi arren, beti asto

Utzi erantzuna

Azalpena

Gauzak diren bezalakoak dira, itxura aldatzen saiatu arren.

Aldaerak

Astoa zaldiz jantzi arren be, beti asto

Zotza zetaztaturik ere eder

Photo by Jürgen Scheeff in Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Aunque la mona se vista de seda, mona se queda

fr.  Le singe est toujours singe, fût-il déguisé en prince

en. An ape is an ape, a varlet is a varlet, though they be clad in silk and scarlet

kat. Encara que es vesteixi de seda, la mona mona es queda

gal.  Anque a mona se vista de seda, mona se queda

Testuinguruan

  • Gonzalez Lertxundi, Ioritz: Lehengo lepotik burua, in Maxixatzen:

Agian idatzi nuen kexa norbaiti ez zitzaion gustatu, eta autoa kentzeko hitz egin beharrean, isuna jarri eta berehala egin zuten alde? Baliteke kasualitatea izatea, baina kasualitatea ez dena da isuna berriro gaztelaniaz soilik egotea. Hainbat herritarrekin hitz egin ondoren, badirudi eguneroko kontua dela.

Ni erruduna naiz, autoa gaizki aparkatu nuelako, baina udaltzainak ere bai, isunak hainbat aldiz soilik gaztelaniaz idazten dihardutelako. Astoa zaldiz jantzi arren, beti asto, esan ohi da. Ez da ahaztu behar, ordea, udaltzainek herritarren zerbitzura dihardutela, udalaren zaindariak, teorikoki. Azkoitiarron zerbitzura jarrera horrekin eta soilik gaztelaniaz zuzenduz? Badirudi euskararen erabilera instituzionalari duen garrantzia aitortzetik urrun gaudela, erabileraren kaltetan nik uste.

  • Elejabarrieta, Gorka: Think global, act local, in Gaur8:

Nazioartekoaren eta bertakoaren arteko harremana eta eragina gero eta nabarmenagoa da. Gure bizimoduan eragina duten erabakiek gero eta urrunago dute jatorria, eta, era berean, gero eta gertuago bizi ditugu erabakion ondorioak. Gardentasun eta irizpide demokratiko ororen aurka, gero eta zailagoa da erabaki horiek nork, non eta nola hartzen dituen jakin eta ulertzea. Gure kasuan, herritarren eskrutinio eta kontrol demokratikotik gero eta urrunago dagoen Europar Batasunaren jardun neoliberala da egun bizi dugun egoera latzaren jatorri nagusietako bat. Eta krisi sistemiko honen arduradunak dira, paradoxikoki, “konponbidea” ekarriko duen bidea erabaki behar dutenak. “Astoa, zaldiz jantzi arren, beti asto” dio esaera zaharrak, eta krisia, krisia bera eragin duten politika neoliberalekin konpondu nahiak argi adierazten du noren zerbitzuan eta noren kontra dabiltzan troika zuzentzen duten mandatariak.

Liberbankek mailegu zerbitzua iragartzeko aurtengo kanpainan bi grafika kaleratu ditu. Batean, gizon batek mailegua eskatu omen du auto bat erosteko. Bestean, aldiz, emakume batek mailegua sukalde berria erosteko erabili du. Kointzidentzia? Ez dut uste. Genero rol tradizionalak sustatzen ditu iragarkiak, non emakumearen leku bakarra etxe barrua eta batez ere sukaldea den, eremu pribatua, gizona eremu publikoaz gozatzen duen bitartean. Gainera, sukealdea ez du bera disfrutatzeko erosi, besteei zerbitzatzeko baizik, “Me invitas?” horrek adierazten duenez. Gizonak ez du inor bere autoan eramaten, baina emakumeak beste batentzako sukaldatuko du sukaldea oraindik instalatzen amaitu baino lehen. Ironikoa da Liberbankek WhatsAppeko elkarrizketa itxura eman nahi izatea iragarkiei, modernoagoak agertzeko ahaleginetan edo. Badirudi ez zirela konturatu modernoak agertzeko lehenik eta behin estereotipo zaharkituak erabiltzeari utzi beharko ziotela. Esaera zaharrak dioen bezala, “Astoa zaldiz jantzi arren, beti asto”.

Iturriak

Labayru, Maxixatzen, Gaur8, Publizitatearen Etika