Etiketa honen artxiboa: jokabideak

Odol txarra egin / odol gaiztoa egin

Azalpena

Haserretu garela adierazteko erabiltzen da.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. hacerse mala sangre

fr. se faire du mauvais sang / se faire du muron


Unsplash

Testuinguruan

=> Mikel Peruarena Ansa, Su zelaiak, Susa (2014)

Jakin-mina handiagoa izaki. Berriro zabaldu dut papera. Ezin dut utzi irakurri gabe, tira egiten didala ematen du. «Neure buruaz lotsatzen naiz». Lotsatu egiten dela esateko idatzi badit, ederki gaude, pentsatu dut. «Umea nintzen orduan. Ez nekien zertan ari nintzen ere». Ez dut ulertzen zer egiten dudan hemen, odol txarra egiten gutun nazkagarri honekin. Estudiantea adarra jotzen ari zaidala iruditzen zait. «Emiliok leiho bat zabaldu zidan, eta liluratu egin nintzen erokeria harekin».

Erokeria? Ziri ederra sartu didate adiskide uste nituen horiek.

=> Ramon Saizarbitoria, Martutene, Erein, 2012. Egungo Testuen Corpusa (ETC)

Ironia, bide batez esanda, Pilarri hain nahasgarria gertatzen zaiona -so gertu ohi zaio, aztertzaile, txantxetan ala benetan ari den asmatu nahirik-, eta askotan odol gaiztoa egiten diona.

Iturriak

Elhuyar, Nola Erran, Susa, Egungo Testuen Corpusa

Mihirik gabeko joarea herdoilak jan

Azalpena

Zerbait lortu nahi bada, eskatu egin behar dela esateko erabiltzen da.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. el que no llora, no mama

en. The squeaky wheel gets the grease

fr. Qui ne demande rien, n’a rien

cat. Qui no plora(,) no mama

gal. O que non chora non mama

pixabay.com

Testuinguruan

=> Oier Araolaza, Titulorik gabeko dantza maisua, 2006/02/20 Dantzing bloga

Arte Eszenikoen alorreko zenbait agentek Eusko Jaurlaritzari Arte Eszenikoen Goi Mailako Eskola Ofiziala sortzeko eskaera egin diola eta ondokoa aipatu nuen ostiralean dantzan posta zerrendan:

Argi dagoena da hemen mugitzen ez denak ez duela ezer lortzen. Eta non gaude dantzariak? Geldi, gure etxera ate joka noiz etorriko diren zain. Baina isilik dagoenaren berririk ez du inork jakiten. Eta Malerrekan esan ohi duten bezala: mihi gabeko joarea, herdoilak jan.

Aritz-ek, azkar erantzun zion nire arrangurari eta saihestu ezin izan dudan amua jarri zidan:

Zer eskatu? nola eskatu? Zeinek eskatu? Erabateko ezjakintasunetik ari naiz.

Iturriak

Elhuyar, Garate, Cervantes

(Inor) mugitu orduko/mugitzerako asto arrak ume egin

Azalpena

Pertsona bat mugitzen ez denean erabili ohi da, alferra edo patxadatsua denean.

pixabay.com

Testuinguruan

=> Aristi, Pako (1985), KcappoDonostia: Erein. (48-49 or)

Kanpoan handitu, etxean txikitu, istorioa azkenik errealitatera hurbildu zen eta aita plausta etzan zen sabaira behatuz pentsakor. Aitonak atera zuen arrazoia, asto arrak umea egingo dik hi mugitzerako bota zion suhiari, eta bidaiako nekea kentzeko aurpegia busti ondoren kalera atera zen, apaizarekin hitz egin zuen, gero medikuarekin, Ernestorekin hurrena baserriraino igota eta Laura etxeratu zuen.

Iturriak

Intza proiektua, Nafarroako Euskararen Mediateka

Besteen akatsak ikusteko betaurreko beharrik ez

Azalpena

Norberaren akatsak ikusi ez eta besteen akatsei erreparatzen dienarengatik esan ohi da.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Vemos la paja en el ojo ajeno, y no la viga en el propio.

en. See the mote in your brother’s eye and not the rafter in your own.

fr. Nous voyons la paille dans l’œil du voisin, mais nous ne voyons pas la poutre dans le nôtre.

cat. Veure una palla en els ulls dels altres i no veure la/una biga en els seus.

gal. Vemos a palla no ollo doutro e non vemos a viga no noso.

pixabay.com

Testuinguruan

=>    Eizmendi, Maider, Besteen trapuei begira, Gara (2010-03-30)

Besteen trapuei begira

Maila batean edo bestean, guztiok dugun akatsa da. Zaila da nork bere gabeziak eta egiten dituen hutsegiteak ikustea; parean daudenenak, ordea, nahi gabean, argi azaltzen zaizkigu begietara. Joera errotua da eta euskal atsotitzen zerrendan makina bat adibide topa ditza-kegu. Niri guztien artean bat gustatu zait: «Besteen akatsak ikusteko antiojo beharrik ez». Zuzena eta argia, azalpen beharrik gabekoa eta batek baino gehiagok beretzat hartu beharko lukeena.

Iturria

GaraGotzon Garate

Ate adina maratila eduki

Azalpena

Gauza guztientzako erantzun edo irtenbidea izatean esaten da.

Pixabay.com

Testuinguruan

=> Goenkale, Oilategiko kontuak, 205 atala, Sek.:4  Goenkale Corpusa

MARLON.- Tenple onekoa nauzu, umila, apala ez da ahula, kementsua baizik.

JULIAN.- Diru askorik ezin atera lanbide horrekin.

MARLON.- Gutxirekin nahikoa.

JULIAN.- Hirekin ez zagok problemarik, ate adina maratila daukak.

MARLON.- Baina argi jokatu nahi dut zurekin: ez daukat arrantzale izateko asmorik, lan honen premia daukat liburu bat idazteko, denboraldi baterako kontua, beraz.

JULAIN.- Eskertzen diat hire zintzotasuna. Hartzen bahaut aurki izango nauk txo baten bila berriz ere. (Hasperen) Tira, mutil jatorra ematen duk, astiro pentsatuko diat. (Jaikitzen)

=> Elustondo, Miel Anjel, “Troba zahar tradizionalaren oinordetzat daukat neure burua”, Argia (2015-03-29)

El conflicto de la lengua da interneteko bertsioan, baina El son de Abadiño izena eman diozu arestian. Kantu horretan ari zarela, zalantza egiten ote duzun irudi du pasarteren batean, baina ez da zalantza, inprobisazioa baino, ala?

Bai, bai, inprobisazio hutsa! Habanan grabatu nuen, hona etorri aurretik. Ez nuen larregiko astirik ere, eta horrelaxe atera zen. El son de Abadiño asko gustatu zaie abadiñoarrei. Kantuan ari nintzen eran, inprobisatzen ari nintzen. Ate adina maratila hor ere, ordea! Ni eginahalean inprobisatzen, eta musikariak berriz, nire kontra, entseatzen dugunak askotan ez duelako balio, eszenatokira irten eta aldatu egiten dudalako kantua, inprobisatu. “Izorra hadi!”, ezta? Askok inprobisatzen dute, entseatu ere egiten dugu, baina tragoa egin orduko, musa esnatzen zait eta orduantxe akabo!

Iturriak

Argia, Elhuyar, Intza, Goenkale Corpusa  

Usoak joan, sareak heda

Azalpena

Berandu ematen den erantzuna edo irtenbideari erreferentzia egiteko erabiltzen da.

Baliokidea:           Erbia pasatu eta lazoa paratu

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. A buenas horas mangas verdes.

en. It is too late to shut the stable-door after the horse has bolted

Pixabay.com

Testuinguruan

=> Murgoitio, Julen, Zentzumenik ez, sena ote? Gara (2011-06-26)

Hemen ere bada mihia dantzan izatea gustagarri duenik. Horra, kasuko, jelkideen azkena, eurek oposiziotik aginduko dutela Gipuzkoan Lakuan dagoeneko egin legez. Tira, legez, legez… ez dute legez agintzen. Ene! Gauza bat da esatea irudimena agintari! eta beste bat, oso bestelakoa, pentsatzea «agintaria naizela iruditzen zait». Eskumen-xortatxo bat, iraungitze-data luzez igarota (usoak pasa, sarea heda), hona ekarri izanari agintzea esatea larregi da, are gehiago eskumenak ekarrita ere eskuduntzak hantxe sustraituta segitzen duenean; legez. Dena dela, gobernatzea oposiziotik egiten bada, badakite zer egin behar duten hurrengo boto-orduan ere, oposizioa hartu eta segi aurrera.

Iturriak

Diccionario Multilingüe del Instituto CervantesElhuyar hiztegia, Gara,  Wordreference

Erositako prezioan saldu

Azalpena

Zalantzazkoa den zerbait jakin eta horixe bera beste bati kontatzen diogunean erabiltzen dugu.

Baliokidea:              Erosi bezala saldu

Pixabay.com

Testuinguruan

=>  Iturbe, Arantxa, Ai ama, Alberdania, 1999.  Ereduzko Prosa Gaur Egun

Eta askok –erositako prezio berean ari naiz albistea saltzen– etxera itzultzea erabaki dute, beren lanbidea utzita.

=> Anaut, Dabid, “Erositako prezioan”, Argia (2012-02-12)

Izan ere, maiz gertatzen zaigu ideia indartsu baten aldeko izatea, eta, haren defentsa egitea egokitzen zaigunean, nondik jo ez dakigula gelditzea. Erositako prezioan saltzen ditugu sarritan ideiak, eta modu akritiko eta azaleko samarrean jaso duguna era berean saltzen dugu. “Erosleak” zorrotz eta estu hartzen gaituenean, ordea, orduan komeriak.

=> Goenkale, Elkarrentzat eginak, 1020 atala,  Sek.: 4.  Goenkale Corpusa

JOSEMARI – Ertzainak Nestorren harategian izan dituk. Ertzantzaren bi auto ikusi ditiat dendaren aurrean.

IMANOL – Nestorren harategian? Ez duk egia izango!

JOSEMARI – Nestor atxilotuta eraman dutela ere entzun diat. Erositako prezioan saltzen diat, baina badakik: horrelakoetan, hobe zuhur.

IMANOL – Hobe zuhur, bai. Nestor ez duk inoren bizitza arriskuan jartzeko gauza.

JOSEMARI – Niri ere sinesgaitza egiten zaidak. Denbora gutxian fama handia hartu dik harategi horrek.

Iturriak

Argia, Ereduzko Prosa Gaur Egun, Goenkale Corpusa, Intza proiektua

Eder zein itsusi, zein begik ikusi

Azalpena

Pertsona bakoitzak bere gustuak dituela adierazteko erabiltzen da. Horretaz gain, gai zehatz baten inguruan bakoitzak bere iritzia duela, eta, beraz, ondorioetan ez gatozela bat adierazteko ere erabiltzen da.

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Sobre gustos no hay nada escrito.                                                                                                               El amor es ciego

fr. Des goûts et des couleurs  on ne discute pas.                                                                                            L’amour est aveugle

en. There is no accounting for tastes.                                                                                                               Beauty is in the eye of the beholder.

 

Ilusion optica

 

Testuinguruan

=> Garate, Gotzon, “Manezaundi, nafar abertzalea”, Argia (2000-02-20).

Lehen-lehenik euskara maitatzea, eta gero Euskal Herria bere buruaren jabe izan dadin ahaleginak egitea. Bi zutabeotan oinarritzen da euskal abertzaletasuna. Beste ezaugarriak, bigarren edo hirugarren mailako ezaugarriak dira. Batzuk egiazko abertzale izateko kapitalista edo neoliberala edo sozialista edo komunista edo maoista izan behar dela diote. Inoren usteei begirune ekarriz, horiek guztiok ez diote abertzaletasunari kolorea baizik eransten. Etxea zuriz edo gorriz edo berdez pintatu behar dela. Nork bere gustua. «Eder edo itsusi, zein begik ikusi» dio esaera zaharrak. Manezaundik izan zituen bi alderdi horiek.

=> Montes, Aitor, “Organigrama aldatu behar da Osakidetzan”, Berria (2014-12-31), iritzia.

Nik behintzat horrela ikusten dut. Batzuk alde eta beste batzuk aurka egongo dira: eder edo itsusi zein begik ikusi, hala izaten baita beti.

=> Jerico, Maider eta Sancho,Nerea, “Ilearen botere erotikoa”, Gaztezulo (2015-01).

Aniztasuna nabarmena da ile kontuetan, eta horrek aukera ugari eskaintzen dizkigu sedukzioa eta topaketa erotikoak aberastu eta disfrutatzeko. Eder edo itsusi, zein begik ikusi!

=> Olaizola, Alaitz, “Herriak antzerkia hartu duenekoa”, Uztarria (2015-11-23), iritzia.

Ez naiz hemen hasiko ikusitakoen artean zeinekin geratzen naizen aipatzen. Izan ere, “eder edo itsusi, zein begik ikusi“. Barre egiteko aukera egon da, barrura begiratzekoa, herritarrak lanean ikustekoa, bailarakoak zein urrutiagokoak. Zorionak denoi.

Iturria

Argia, Berria, GaztezuloGotzon Garate, Orotariko Euskal Hiztegia, Uztarria

Zurikeriatan hasi / ibili / aritu / jardun

Azalpena

Zerbait lortzeko asmotan, baina benetan sentitu gabe, norbaitek beste norbaiti lausenguak esaten hastea edo ibiltzea da.

Pawel Kuczynski

Pawel Kuczynski

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Hacer la pelota.

fr. Fayoter.

en. Suck up to.

Testuinguruan

⇒ Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 262. or., 2000).

-Tira, Dabid, ez hasi zurikeriatan.

⇒ Bestela, pastela, Goenkale, 2001.

EUSEBIO.- Benetan ari naiz, Margari. Ez naiz zurikeriatan ari...

⇒ Odol-ituna, Goenkale, 2004

ANDONI.- (deseroso) Koiperik ez, arren, Agustin… Urte gehiegi daramatzagu elkarrekin lanean orain zurikeriatan hasteko

Iturriak

Elhuyar hiztegia, Hiztegi Batua, Wordreference, Ereduzko Prosa Gaur (EPG), Egungo Testuen Corpusa (ETC).