Kategoriaren artxiboa: Esamoldeak eta esapideak

Tirriki-tarraka

Utzi erantzuna

Azalpena

Poliki eta zailtasunez ibiltzean.

Aldaerak

Ttirriki-ttarraka

Tirriko-tarrako

Ttirriko-ttarrako

Photo by  Niklas Ohlrogge (niamoh.de)on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Despacio, lentamente, arrastrando los pies (al andar)

fr. Lentement, traîner les pieds.

Testuinguruan

  • Sarasua, A.: in X:

EibarOrg blog-komunitateak 20 urte bete ditu!

2004ko uztailean ipini genuen martxan Euskal Herriko lehenengo Blog komunitatea izan zena, EibarOrg blog-komunitatea.

Tirriki-tarraka, baina bizirik gaude oraindik, beste 20 urtez barrena! 😉

  • Egaña, A.: Aski da, in Berria:

Kolektiboaren indarrean sinesten du bertsolariak. Aspaldi hasi ginen geure alorraz geuk arduratu behar genuela eta autoantolaketari heltzen. Elkarte bat sortu genuen hutsetik. Bertsolari eta bertsozale bat eginda, lan profesional eta borondatezkoa nahasian, eta helburu nagusi bertsolaritzaren aitzineratzea. Joan dira hogeita bost urte luze eta asmatu dugu erakundeekiko harreman adeitsu bezain egoskorrari eusten; jakin dugu hedabideekiko harremana gatazkatsuen zen garaietan ere bizirauten; hedapenari adinako garrantzia ematen diogu transmisioari eta ikerkuntzari. Ari gara lanean. Eta ez hain juxtu 10/8 eta 7/6 neurriak maite ditugulako edo errimen frikiak garelako. Ari gara, sinesten dugulako euskal kulturgintza deritzan horrek osatzen duen ekosisteman leku bat badugula. Garairen batzuetan nabarmenagoak izango gara eta igual geuri tokatuko zaigu gurdiari tiraka jardutea. Eta besteetan flakialdiren bat izango dugu eta besteen babesean egin beharko dugu bidea.

Inbidia sortzen dugula? Ez nuke sinistu nahi. Baina eskura hainbat baliabide izan eta antolakuntzan asmatu ezinean dabiltzan erakundeek, behinik behin, jakin behar lukete badirela bestelako parte hartzailetza ereduak, tirriki-tarraka baina aurrera egiten dutenak.

  • Egaña, A.: Zelaian, in Berria:

Hobera egin dugula esango nuke, baina afirmazioak ez du inolako oinarri zientifikorik. Eta ez dakit, hobera egin dugun arren, behar adinako abiaduran egin dugun bidea. Dakidana da, erreferenteen hizkuntz gaitasunetan asko hobetu dugula. 80ko hamarraldiaren hasieran futbol-ligak irabazi zituzten bi euskal talde haietan baino askoz ere euskal hiztun gehiago dago oraingoetan. Tirriki-tarraka guztiekin, baina joan den berrogei urtean hezkuntzak lurzoru bat eskaini digu…

Kokildua gogoratzen dut nire burua Klubeko aldagelan lehen entrenamendu haietara irten aurretik. Handia zen 15-16 urterekin han egotea, baina hizkuntzaz aldatu beharra, gogorra. Lagun eta ikastolakidez eskas, euskaraz zekitela nekien haiengana hurbiltzen nintzen, neurez, babes bila. Ez lagunek bezain dotore, baina ikasi nuen nik ere garrantzitsuena: iraintzen, aurkaria mehatxatzen, epaileari protesta egiten, lagunak animatzen… gazteleraz.

Soziolinguistika Klusterrak eta EHUk gaiari heldu diote, euskara eskolatik kalera igarotzeko zubitzat kirola hartuta. Interesgarria iruditzen zait, sumatzen baita hortan datzala hizkuntza biziberritzearen gako nagusienetakoa. Lurzoruak, kalean bistatuko bada, derrigorrezkoa du zelaitik ere pasatzea.

  • Telleria Barrena, I.: Bai, irratia; NAIZ Irratia, in Behategia.eus:

Baga; etxeko epela, hotz-beroak kristala lausotu du eta transistorean belarrira hitz egiten dizun irratsaio horietako bat. Biga; gazte bat New Yorkeko metrotik irteten, FM hargailurik ez duen azken smartphone-a eskuan, bere gustuko podcasta abiarazten.

Irratiak, edo audiogintzak nahiago bada, garaira ondo egokitzen asmatu du. Irratiaren «krisiaz» aritzeko telebistaren sorrerara joan beharko ginateke, aro digitalera baino. Izan ere, paperaren krisi betean, Internetek ohiko telebista atzean uzteko bidea abiatu duenean, irratiak tirriki-tarraka bere bidea egiten jarraitzen du. Publizitate galerak dezente kolpatu duen arren, entzule kopuruan ez du beherakada nabarmenik izan eta kontsumo ohitura berrietara egokitzeko audio-eskaintza sortzeko gai izan da.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, X, Berria, Berria, Behategia.eus

Ximiko berri

Utzi erantzuna

Azalpena

Jantzi edo oinetako berri bat estreinatzen duenari, zimiko bat egitearekin batera, esaten zaiona.

Aldaerak

Zimiko berri

Photo by   Alexandra Gornon Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. ¡Que la(s)/lo(s) rompas con salud!

fr. Tu as cassé ta tirelire!

Testuinguruan

  • Lertxundi, A.: Ximiko berri, in Berria:

Atzo hamar balio zuenak gaur bost balio du, eta bizi gaitzala merkealdien pozak, kontsumoaren kontsumazioak, pagotxaren begitazioak. Arropak biluziak janzteko balio omen. Zenbat biluzi janzteko adina arropa ote daukagu gutariko bakoitzak armairuan? Edo zenbat biluzi dago nigan hainbeste arropa behar izateko?

Egungo arropak ez du gure pribilegiorik: ez da gastatzen, ez diogu zahartzarora iristeko betarik ematen.Aspertu orduko edo modatik pasatu dela pentsatu ahala, ez dugu berria erosi arteko onik izaten. Hala, arropa zaharrarekin batera, osasunarekin urratu espresioa baztertu dugu: arropa estreinatutakoan, jantzi berriaren iraupen (gutxienez) bera opatzen genuen/zitzaigun. Bitxia da: egun, esaldiak justu kontrakoa adierazi nahiko luke.

Ez ahal da, behintzat, Baztango ximiko berri ohitura zabalduko (arropa berria estreinatzen zuenari atximur egiten omen zioten): gorputz guztia ubeldura huts genuke…

  • Altzuri, N.: Bigarren zikloko ikasleek ikasgela berria estreinatu dute herriko eskolan?, in Erran.eus:

Guzira 59 ikaslerekin hasi da ikasturtea, horietatik 6 neska hiru urteko gelan

“Zimiko berri!”… arro­pa berria, zapata berriak… estreinatzen dituenari erran eta zimiko ttiki bat egiten diogu. Ba, herri eskolak 100 urte bete dituen urte honetan, ikasturte berriarekin batera ikasgela berria du. Ikasle kopurua gora doa eta aitzineko ale batean aipa­tzen genuen bezala, eskola ttiki gelditzen ari zenez, udan lan batzuk egin dira. Orain, biga­rren zikloko ikasleek, gela argi eta polita estreinatu dute. Joan den irailaren 5ean eskolan hasi ziren eta denetara, 59 ikasle izanen dira ikasturte honetan.

Iturriak

Euskaltzaindiaren Hiztegia, Erran.eus, Berria

Norbait bere onetik atera

Utzi erantzuna

Azalpena

Norbait izorratzea, pazientzia galtzen duen arte.

Aldaerak

Norbait bere one(ta)tik atera/irten/ilki

Bere senetik atera

Tentutik atera

Photo by Yogendra Singh on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Sacar a alguien de sus casillas

fr. Mettre qqn hors de soi

Testuinguruan

  • Berria: Pablo Ibarrek aurre egin dio epaileari, eta bere kontra aritzea leporatu dio, in Berria:

Epaileak defentsa abokatuaren hainbat eskari baztertu izanak eta fiskalarenak onartu izanak bere onetik atera du Pablo Ibar. Aulkitik jaiki eta epaileari egotzi dio bere kontrako jarrera izatea. “Nire aurkako zure jarreraren beste adibide bat da hori. Haiek (fiskalek) eskatu, eta zuk eman”, zuzendu zaio.

— Jainkoarren! —esan nion, bira eginez—. Zer arraio nahi duzu orain, Staples? Ez da nahikoa egun osoa jo ta ke lanean ibiltzea. Zutik gelditu behar dut hemen gau zikin osoa zurekin hitz egiten.

— Aditu, Frank —bota zidan—. Nirekin haserre zaudela ematen du. Ba al dago kasu horretan… zera… Esan al dut zu asaldatzeko moduko gauzarik?

Asaldatu egiten ninduela esan nion. Nire onetik ateratzen ninduela. Berandu zen eta ez zidan joaten uzten; eta nik gauza bakarra egin nahi nuen, etxera joan, zapatak kendu, eta sabela bete.

  • Mendizabal, N.: Norberaren beharrak ezagutzea garrantzitsua da, in Guraso:

Amatasun eta aitatasunean murgiltzen garenean, eta batez ere seme alaben beharrei eta beraien erritmoa zaintzeari garrantzia eman nahi diogunean, sarritan lehentasuna seme-alabengan jarri ohi dugu, geure buruak ahaztuz. Gurasoak ere zainduak izango garen familia eta gizarte ereduak behar ditugu. Helduak ez bagara zaintzen eta gaindituta bagaude, zaintzaile kaxkarrak izango baikara. Hegazkinetako azafatek ematen diguten argibideak asko laguntzen didate hau azaltzeko adibide moduan: oxigeno aparatua erortzen bada, lehendabizi helduak jarri eta ondoren, haurrei ezarri.

Beraz, azterketa polita da behatzea nola zaintzen naizen ni neu. Zein leku uzten diet nire beharrei?Eman eta eman nago, nire premiak alde batera utziaz? Nire espazioa, niretzat pizgarri diren alorrei lekua eta lehentasuna ematen al diet? Baloratzen dut nire burua egiten dudan guztia eginda? Izan dudan intentzioa aitortzeko gai al naiz, nahiz eta beharbada pazientzia galdu dudan eta neure onetik atera naizen?

Marrazki bizidunak euskaraz ikusi ahal izango dira Nafarroan ere, ETB3ren bitartez, hemendik aurrera. Batzuentzat aukera dena besteentzat mehatxu bilakatu da lurralde historikoan, eta gure hizkuntzaren hedapenak, beste behin, bere onetik atera ditu gure herrialdeko elebakar euskarafoboak. Hala adierazi zuen Sergio Sayas UPN alderdiko diputatuak Espainiako Kongresuan: “Nafarroan ETB3 sartuta, reset egin nahi dute burmuinean”.

Iturriak

Labayru, Elhuyar, Berria, Armiarma, Guraso.eus, Maxixatzen

Ezta hurrik eman ere

Utzi erantzuna

Azalpena

Ezta inondik ere.

Aldaerak

Ezta hurrik emon be(re)

Ezta hurbiltzeko(rik)

Ezta hurranik ere


Photo by Kyle Glenn on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Ni mucho menos

fr. Loin de là, tant s’en faut

Testuinguruan

  • Galarraga, A.: Ezta hurrik eman ere, in Berria:

Urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzarako bozak izan zirenean, gogoan dut TV3k albistegi berezi batekin bete zuela arrats-gaua. Eta orduantxe apuntatu nuen galdera, azaroaren 25eko boz hauek buruan, ea gauza bera egingo zuen ETBk hauteskunde katalanekin. Bada, konprobatu ahal izan genuen igandean: ez. Ezta hurrik eman ere. Arratseko albistegiak hauteskundeekin ireki zituzten, hori bai —atzeratuz hala ETAren agiria—, baina hortik aurrera ezer gutxi.

Errealitatearen marraz bestaldeko gizon inprobablea naiz. Ez du horrek esan nahi gizon aparta naizenik, edo inor ez bezalakoa, edo dozenan gutxi sartzen den horietakoa. Ezta hurrik eman ere. Aitzitik, arrunta naiz. Hala ere, ez dut ukatuko nire biografiaren zenbait pasarte ez direla oso arruntak. Ez zait gehiegi gustatzen horretaz mintzatzea; are, txarra naiz nire biografia kontatzen saiatzen naizenean. Fetxak nahasten ditut, jazoera garrantzizkoak —denek nik bezain ongi ezagutzen dituztelakoan— ahazten, detaileak ematen gakoa eman aitzin. Denoi gertatzen zaigula uste dut, gehiago edo gutxiago.

  • Izaga Gonzalez, X.: Afganistango emakumeek burkarik gabe daudela jasaten dute bortxarik handiena, in Naiz:

Burkak ikusmena eragozten du. Janzten duen emakumearena, jakina, baina baita Mendebaldetik begira dagoenarena ere. Iristen zaizkigun irudiek eta azalpenek janzkera horri lotuta ikusarazten digute Afganistango emakumeen bizimodua, haien arazorik larriena burka eraman beharra dela pentsarazten. Monica Bernabe kazetariak, ordea, Afganistanen eman duen denbora luzean ez du behin ere sumatu hango emakumeen artean burkagatiko kezkarik. Jantzi hori ezerosoa izan liteke, baina ez emakume afganiar batek jasaten duen errepresio handienaren eragilea, ezta hurrik eman ere. Monica Bernabek berak ere eraman izan du sarritan, bere burua babestuago sentitzeko.

  • Zalakain, J.M.: Ez da hau, in Zuzeu:

Esango nuke benetako arazo nazionala jokatzen ari zela uste ordez, Kataluniaren eta Espainiaren artean, askok, gure artean ere askotxok, batik bat ezker-eskuin arteko lehia ikusi dutela. Eta hori ere badagoen arren, aktore bakoitzak bere ideologia soziala daukan neurrian, muina nazio-eskubidean egon da, eta dago; zehazkiago esanda, oraingoan nazio katalanak bere etorkizuna libreki erabakitzeko askatasunean. Izan ere gu, euskaldunok, kasu honetan begira egon gara, interes handiz baina begira. Katalanek, hobeto esanda Juntsen inguruan dabilen jendeak, eta oro har mugimendu independentziazaleak, procés-ean parte hartu eta autonomismo gorrira pasa ez direnek bederen, beren askatasun nazionalean urrats erabakigarria, agian ez definitiboa, emateko unea zela uste izan dute; hori, eta ez beste ezer, izan dute gogoan. Nire datuen arabera, ez daude pozik (Puigdemont bera ere ez, jakina), ezta hurrik eman ere, akordioaren alde positiboak bilatzen saiatzen diren bitartean, jarraitzeko. Lluis Llach kantautore historikoaren abesti baten hitzek ongi erakusten dute mugimendu horren oraingo aldartea: «No és això, compayns, no és això, ens diran que ara cal esperar: i esperem, ben segur que esperem. És l’espera del que no ens aturem, fins que no calgui dir no és això. No és això pel que van morir tantes flors, pel que van morir tants anhels. Potser cal ser valents altre cop i dir no, amics meus, no ès això».

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Berria, Susa, Naiz, Zuzeu

Txitean-pitean

Utzi erantzuna

Azalpena

Anitzetan, sarritan.

Aldaerak

Pitean-pitean

Pitean behin

Photo by Nick Fewings on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt.Muchas veces, a menudo

fr. Souvent, fréquemment

Testuinguruan

Ahoz kontatu eta belarriz jasotako testuak dira. Norbaitek apartatu ditu eguneroko bizitzako gertakari-sailetik eta gorde ditu memoriaren kaiolatxoan. Min edo ditxa zirelako, gogoratzea merezi zuten. Akorduan hartu zituenak ez zituen beretzat gorde, ordea, eta, aldian-aldian, lagunen konpainia noblean, ahora ekarri izan ditu txitean-pitean.

  • IRALE: “Fallar un penalti” euskaraz: “penaltian huts egin dut” edo “penaltia huts egin dut”?, in Zalantzak, testuak eta beste (2019-2020):

Galdera “Fallar un penalti” euskaraz: “penaltian huts egin dut” edo “penaltia huts egin dut”?

Erantzuna ‘penaltia huts egin’.

Hedabideetan txitean-pitean erabiltzen da kirol-saioetan. Ikus ditzagun adibide batzuk: BERRIA – Despotovicek penaltia huts egin zuen 92. minutuan. BERRIA – Ingalaterrak penaltia huts egin du 82. minutuan. EiTB – Oyarzabalek penaltiz egin du txuri-urdinen gola 100. minutuan, aurretik Valentziak beste bat huts egin du. EiTB – penalti jaurtiketetan sailkatu da Athletic (1-1)… bi penalti huts egin dituzte.

  • Otaegi Imaz, L.: Lizardiren poetika pizkundearen ingurumariaren argitan, in Euskadi.eus (1993):

Hain zuzen ere, Aitzolen artikuluen bildumaren zerrendari ohartzen bagatzaizkio, artikulu horiek argitaratzen has¡ zen 1930ko urte hasieratik bertatik aurki daitezke bertsolari buruzko artikuluak txitean-pitean, baita Euskaltzaleak erakundeak bertsolaritzari iraunarazi eta maila goragoko batera eramateko dituen asmoak: “El bertsolari” 1930, “Desaparecerá el bertsolari? Una inquietud” 1930, “El bertsolari Xenpelar” 1930 . . .

  • Irigoyen, A.: Bilbo eta euskara(1977), in Euskara:

Aitaren aldeko aitita eta amuma Bargarakoak ziren, Meltxor Unamuno eta Josefa Iñazi Larraza. Aita ere Bergaran jaioa zen, Felis Unamuno izenekoa. Beste hiru anaie izan zituen eta denak Ameriketara joan ziren. Felis diru apur bat eginik etorri zen eta Bilbon ogia egiteko fabrika bat ipini zuen eta merkatari bezala agertzen da. Ama, Salome Jugo, Bilbon jaioa zen, “natural y vecino de ésta” dio Santu Juanetako liburuan, gure Unamuno bataiatu zutenean izkribatu zutenez. Edozein modutan ere bere haur eta mutiko denborako oroitzapenetan euskarari buruzko oharrak txitean pitean egiten ditu itzulpena emanik.

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Libreriacamara, IRALE, Euskadi.eus, Euskara

Esanak esan

Utzi erantzuna

Azalpena

Aurretik adierazitakoa adierazita ere.

Aldaerak

Esana esan

Erranak erran

Photo by  Brett Jordan on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Dicho lo dicho

fr. Ceci dit

Testuinguruan

  • Egoitza.justizia.eus: Ba al zenekien denborak aurrera egin ahala zure aurrekari penalak ezerezteko eskubidea duzula?, in Egoiza.justizia.eus:

Zigor Kodearen 136.1.artikuluaren arabera, epai irmoz kondenatutakoek eskubidea dute Justizia Ministerioak Zigortuen Erregistro Zentralean jasota dituzten aurrekariak ezereztatzeko, zigor-erantzukizuna azkendu ostean.

Esanak esan, eskaera egin aurretik nahitaezkoa da gutxieneko denbora tartea igarotzea deliturik egin gabe, berriek zenbaketa eteten baitute. Hona hemen epeak:

· Sei hilabete, zigor arinen kasuan.

· Bi urte, hamabi hilabete baino luzeagoak ez diren zigorren kasuan eta zuhurtziagabekeriazko delituengatik ezarritako zigorren kasuan.

· Hiru urte, hiru urte baino laburragoak diren astuntasun txikiagoko zigorren kasuan.

· Bost urte, hiru urte edo luzeagoak diren astuntasun txikiagoko gainerako zigorren kasuan

· Hamar urte, zigor astunen kasuan.

  • Garzia, J.: Irakasle putz, in Argia:

Lehendik ere bagenekien: esanak esan, unibertsitatean irakaskuntza da gutxienekoa.

Eskolak ganoraz ematen tematzen den gajo/gizajoak txartel guztiak ditu azken putz geratzeko, hobe ikerketan xahutzea indarrak. Puntuak irabazteko baizik balio ez duten ikerketak egitea komeni da, noski, ikerketak konponduko duen arazoa norberak propio asmatuta, benetako arazoek ikerketa zaildu eta ikerlea zikindu besterik ez baitute egiten. Ikergai otzanak behar dira, esanekoak.

  • Lasa, X.: Abeslariak gogoan, in Berria:

Paquita gogoan. Markos Zapiain filosofo kontenplariak Faktoria saiotik (asteartea, 12:15ean) jaurtitzen ditu bere harrikadak uhinetara. Azken txandan, gai batetik bestera naturaltasunez jauzi egiteko daukan artea erakutsi zigun. Paquita la del Barrio kantaria hartu zuen hizpide; Rata de dos patas abestiaren egilea, alegia. Bada, di-da batean, Manu Etxezortu ohartzerako, Mikel Aramendi eduki zuen gogoan, hainbat entzulek daukagun min bera adierazteko. Orain bi urte bitarte, Aramendiren analisiak astean kasik lau ordutan entzuteko pribilegioa genuen (19:05etik 20:00). Aukera 45 minutura murriztu da egun (astelehena, 18:05-19:00). Zapiainek gupida eta lotsarik gabeko maniobra ikusi du aldaketa horretan, «espainolistek egindako mozketa Aramendi efektua indargabetu eta EIko arratsaldeak despolitizatzeko asmoz». Esanak esan, Jaime Otamendirekin Mezularia saioak hartu duen norabide berria goratu zuen, giza harremanak nahiz gizarte edo sexu gaiak azpimarratzen saiatzen delako. 

  • Zuazo, K.: Euskararen sendabelarrak (2000), in Alberdania:

Gabriel Arestik zioenez, euskararen asturua ez da gauza segurua, eta, oraindik orain, berdintsu esan du Joseba Sarrionandiak: euskaldun jaioz gero ez dela harritzekoa suerte eskasaz bizitzea. Saharatarren, Ameriketako indioen eta mundu zabaleko beltzen egoerarekin alderatu zuen euskaldunona, «Kiromantzidxa» izeneko poeman. Baina, esanak esan, euskarak badu gauza bat ona: ibili luzea egin duela. Eta asko ibili ohi denak asko ikusi ohi du, eta asko ikusi ohi duenak, asko ikasi, eta horrek beti ematen du konfiantza. Euskaldunok ere badugu geure buruan konfiantza. Badugu geure herrian, Euskararen Herrian, itxaropena. Aulestiko Bengoetxeatarren armarrian iltzatuta gelditu da geure buruan daukagun ziurtasuna: «Bekoak goikoa eskondu leidi, ta txikiak handia benzi ledidi, asmuz eta jakitez».

Iturriak

Elhuyar, Labayru, Hizkailua, Egoitza.justizia, Argia, Berria, Alberdania

Ibili eta buelta

Utzi erantzuna

Azalpena

Azkenean.

Photo by  YIFEI CHENon Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Al final

fr. Finalement

Testuinguruan

  • Bazterrika, N.: Euskal Herriko toki eta jende anitz ezagutu dugu, in Erran.eus:

Hasieran, espedizioak «interes berezirik» eragin ez bazion ere, informazio gehiago izan ahala, «ideia gustatu eta lanean hasi» zen: «nondik nora jo aukeratzea izan zen zailena». Ibili eta buelta, errimak eta erritmoak gaiari lotuta, «sormen digitaleko lan bat» aurkeztu zuen: «euskal musikari garrantzitsuei buruz galdera-joko bat egin nahi nuen, baina emakumeak gutti izaki, horiengan jarri nuen fokua. Informazioa bilatu eta Genially web orrialdearen bidez egin nuen lana».

  • Herria Aintzinera Plataforma: Lesakako lanpostuak direla eta, in Erran.eus:

Ibili eta buelta, gai honekin beti ondorio berdinera iristen gara: Lesakako PNV/EAk, inolako lotsik gabe, interes partikularrak jarri ditu interes orokorren gainetik; orain dagoen langileari begiratu diote, lanpostuari berari (behar duen perfilari: euskara mailari eta gainerako ezaugarriei) begiratu beharrean. Erdaraz horri dedokrazia deitzen zaio. Lesakako PNV/EAren ibilbidea ikusita ez genuke sobera harritu behar, egundaino ez baitira euskara normalizatzeko neurri ausartak hartzeko prest agertu; are gehiago, bide horretan daudenei behin baino gehiagotan oztopoak eta trabak paratzen aritu dira.

Arropak eta puskak bildu ditugu,

bestalde aparte batetik begiratu

eta joan egin da. Negar egin dut gero

amodioa deitu zera hori etorri zait burura.

Aldeginak ziren denak, zerbitzaria,

lejia usaina inguruan, hondakinak

biltzen ari zen zaku beltzetan. Ibili eta buelta

aratz nahiez zaborra gertu amaitzen dut beti.

  • Perurena, P.: Hitzegitea,  hutsegitea da, in Elinberri:

1.Euskadirik gabe? Bai, Euzkadi merezi zuten. Arrazoi zuen Koldok. Eta Euskadi Ta Askatasuna ere bai merezi genuen, Pertur. Baina zertara etorri gara? Euskal Herria bere onera zetorren ustean, Euskal Hiria eske hastera? Enbeita gurusa berriari aditu diodan egiarik finena, non eta Leitzan bertan, euskaldunon kastaren bihotz sikologikoan: “Zeuen himnoa da: Agiragirando… lau gara hemen, bi kantari eta, den denak esken”. A zer gudari baskoiak, gu! Nik sumatu dudan fintasun bakarra hauxe da: euskaldun xaloak, ibili eta buelta, muzin egiten diola edozein asmazio beharturi: Euzkadi, Euskadi, Euskal Hiria… Ezin dut laburrago esan. Hitzaren mediku finak maite ditut. Ez baita munduan botika hoberik. Humanitatearen ikur identitario bakarra da: hitzen ondoeza. Asironen “buklea” lapsus ederra izan da. Noiz onartuko ote du purismo jasangaitzetik umekeria populistara etorri den Euskaltzaindiak?

Iturriak

Erran, Susa, Elinberri.

Ahogozoa egin

Utzi erantzuna

Azalpena

Janari gozo bat desiratzean, mingainean eta ahosabaian sortzen den sentsazioa.

Aldaerak

Ahoa ur bihurtu

Photo by Alfred Quartey on Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Hacerse la boca agua

fr. Avoir l´eau à la bouche

Testuinguruan

  • BM: 5 izarreko artisau-pizza. Ti piace?, in BM:

Premium kalitatezko, ore fineko ertz kurruskariekin eta osagai natural eta freskoekin eginiko artisau-pizza batekin amesten duzu?

Ahogozoa egin zaizu?

Hemendik aurrera, BM supermerkatuetan 4 pizza mota paregabe aurkituko dituzu, mimo handiarekin eginak. Jakin ezazu osagaiak modu artisauan jartzen direla.

Aurreko egunean nire jabetxo maitea (gaur bai… izen hau merezi du…) lanetik etorri zen 3 errezetekin, eta gainera denak, postreak egiteko. Hauek izan ziren: esne-gain eta txokolatezko enborra, madalenak eta etxeko brownia…

Hori entzun nuenean, ahogozoa egin zitzaidan. Postre berri bat frogatuko nukeelako!! Ai, ene!!

Egun batzuk pasa eta gero, etxeko brownia frogatu nuen eta… buah!! Primeran zegoen, eta noski, gaur azalduko dizuet nola egin zuten gozamen hau. Beraz, gaurko errezeta etxeko brownia da.

  • Bilboko Campusa: Sukaldea eta zinema elkarrekin Deusto Forumen, Josean Alijaren eta Ivan Miñambresen eskutik, in Deustuko Unibertsitatea:

Sukaldean berrikuntzan jardutea hain astraktua izanik ere, hori irudietan islatzeko abenturan lagun izan du Ivan Miñambres, eta berak egin du hori guztia iruditan erakusteko lana. Horretarako, ahogozo egiteko moduko dokumentala sortu du; ikusleak sukaldea ez du bakarrik osagaiak nahasteko leku gisa ikusiko. Zuzendariak Alijarentzat eta euskal gizartearentzat sukaldeak dakarren esperientzia eta ingurunea jaso nahi izan ditu dokumentalean. Biek azpimarratu zuten hemen sukaldaritza gure kulturaren eta gure esentziaren alde garrantzitsua dela. Bi artistek nahi izan zuten esentzia hori behin eta berriro azpimarratu. Lurraren eta bere produktuen esentzia. Gure sukaldaritzaren eta gure kulturaren esentzia. Munduan paregabe egiten gaituena eta euskal sukaldariak sukaldeetako mundu mailako elitean egotea dakarrena.Naturala dena, kulturala, sortzailea eta soziala batu egiten dira Neruan, Alijaren aginduetan, bertan sartzen denak zentzumenetarako esperientzia paregabea bizitzeko. Jatekoaren espazioa, aurkezpena eta deigarria dena zaintzen da. Hori guztia Miñambresen dokumentalean ikusi ahal izan genuen eta bertara hurbildu ginenoi ahogozoa egin zitzaigun.

Iturriak

Labayru, Elhuyar, BM, Larrialdietarako sukaldaritza, Deustuko Unibertsitatea

Zaputzean egon

Utzi erantzuna

Azalpena

Haserre, umore txarrez.

Aldaerak

Zaputzetan egon

Photo by  Andre Hunteron Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Estar de morros

fr. Faire la tête; faire la gueule (fam.)

Testuinguruan

Bi eratara erabiltzen da zaputz hitza. Bat, adjektibo gisa, lagunarteari uko egiten dion jendea kalifikatzeko erabiltzen da, jende zaputza, sozializatzeko ohiturarik ez duena. Izen bezala erabiltzen dugunean, zaputz hitzak muzinaldia adierazten digu, zapuztu umore txarrez jartzea da, eta norbaitek zaputza hartu, edo zaputza harrapatzen du haserretzearen ondorioz, isilik eta muturtuta geratzen denean. Hala dagoenean zaputzean dagoela esan ohi dugu, eta zaputzak egiten ditu muzinduta geratzen denak. Norbait zapuztuta dagoen aldia haren zaputzaldia da, eta erraz zapuzten dena zapuztia.

  • Mansfield, K.: Kantu Lezioa (Lorategiko festa), in Armiarma:

Lau, bost eta seigarren gelak musika aretoan zeuden bilduta. Gortzekoa zen hango zarata. Taulada gaineko pianoaren ondoan zegoen Mary Beazley, Meadows andereñoaren kutuna, akonpainamenduen jotzailea. Atrila jiratzen ari zen. Meadows andereñoa ikustean, abisuzko «Ixx! Aizue!» ozen bat esan eta andereñoa, eskuak mahuka barruetan atxikirik, batuta besapean, erdiko korridoretik etorri, mailadia igo, bat-batean jiratu, letoizko atrila hartu, bere aurrean tinkatu, eta bi takateko zorrotz eman zituen batutarekin, isiltasun eske.

        — Ixo, mesedez! Bizkor! —eta inorengan erreparatu gabe, begiradarekin zeharkatu zuen itsaso hura, flanelazko blusa koloretsuak, aurpegi eta esku arrosak gora-behera, tximeletazko txibistak buruetan dar-dar, eta musika-liburuak zabalik. Ongi asko zekien zer ari ziren pentsatzen. «Meady zaputzean dago». Pentsatzea zuten bada! Betileek dar-dar egin zioten; burua astindu zuen, desafioka. Zer axola zion umemoko haien pentsamenduak hilzorian odolusten zegoenari, bihotza bi puska eginda halako gutunarekin…

LAGUNOK! Zuek maiz haserretzen zarete, edo #zaputzean egotea kostatzen zaizuen horietakoak al zarete?

Errazena nortasun barekoa izatea da!

Iturriak

Elhuyar, Zarauzko Hitza, Armiarma, Twitter.

Txoritegian egon

Utzi erantzuna

Azalpena

Arreta galduta egon.

Aldaerak

Zeruan jarri

Zeruko izarrak kontatzen ari izan

Izarrei begira egon

Xor-xor egon

Ilargian egon

Photo by  Charles Postiaux en Unsplash

Beste hizkuntza batzuetan

gazt. Estar en Babia, estar en la luna, estar en el limbo, estar pensando en las musarañas

fr. Être dans la lune

Testuinguruan

  • Goitia, J.: Indoeuropar gozokia labean baina Euskeraren ginda barik, in Euskeraren jatorria (20215-III-29):

Erromatar Inperioaren erorketatik eta  XIXgarren mendea ongi sartu arte, Europa osoa, hamalau mendeetan,  txoritegian egon da, Grezia eta Erromaren zibilizazio klasikoak, gure historiaren eta gure jakinduriaren oinarria izan zirela ametsetan. Bitarteen ahaldunek (botereak) saltsa lodi bat sukaldatzen zuten, ideia hori jenteari sartzeko.

Sir W. Jonesek  Latin eta Grekerak sanskritoarekin antzekotasuna zuela  aldarrikatzen hasi zuenetik, testuinguru aurre-erromantiko batean, germaniarren “sukarra” biztu zen.

Miguel Unamuno plazan nindoan. Goiz samar zen. Jende gutxi inguruan.

Burua txoritegian nuela, norbaitekin egin nuen estropezu. Kolpe majoa hartu nuen gibelean. Oso majoa.

Iturriak

Elhuyar, Esaera jatorrak, Labayru, Euskeraren jatorria, Google Books