Orangutan bat ikusi dute landare batekin zauri bat tratatzen

zientzia.eus / Etxebeste Aduriz, Egoitz /2024-05-09

Orangutan basati batek landare batekin zauri bat nola tratatu zuen eta zauria nola sendatu zen behatu zuten Max Planckeko (Alemania) eta Universitas Nasionaleko (Indonesia) ikertzaileek. Scientific Reports aldizkarian jaso dute behatutakoa.

2022ko ekainean, Gunung Leuser Parke Nazionalean (Indonesia), Rakus izenez ezagutzen zuten orangutan ar batek masailean zauri handi bat zuela ikusi zuten ikertzaileek. Beste ar batzuekin borrokan egin zuela uste dute. Handik hiru egunetara, ikusi zuten Fibraurea tinctoria landare igokariaren hostoak bildu, mastekatu, eta ateratako zukua behin eta berriz zaurian ematen; eta, ondoren, hosto mastekatuekin estaltzen zauria.

Landare horren propietate analgesiko eta antipiretikoak ezagunak dira, eta hainbat konposatu ditu, besteak beste,  eragin antibiotikoa, antifungikoa, eta hanturaren aurkakoa dituena; eta, ondorioz, aproposa da zauriak orbaintzeko.

Hain zuzen ere, hurrengo egunetan ikusi ahal izan zuten ez zegoela infekzio-seinalerik, eta bost egunen buruan zauria itxita zegoen.

Beste animalia batzuetan ikusi izan da landareak erabiltzen dituztela sendagai gisa. Esaterako, beste tximino handi batzuek landare jakin batzuk jaten dituzte parasito-infekzioak tratatzeko, eta landareekin igurzten dute azala mindutako muskuluak tratatzeko. Eta, berriki behatu dira txinpantzeak zaurietan intsektuak jartzen. Alabaina, ekintza horien eraginkortasuna ez da ezagutzen. Eta lehenengo aldia da biologikoki aktiboa den substantzia batekin zauri bat tratatzen behatzen dena. 

Ikertzaileak ziur daude nahita egindako portaera dela. Izan ere, orangutanek normalean ez dute jaten landare hori, eta, gainera, denbora luzez aritu zen lan hori egiten. Ez dakitena da non eta nola ikasi duen portaera hori. Batez ere, orain arte ez dutelako halakorik behatu ikertu diren gainerako orangutanetan. Orangutan arrak, jaiolekutik asko urruntzen direnez, aukera bat da portaera hori ohikoagoa izatea Rakusen jaiolekuan.

Izotzean ezkutatutako altxorra

BERRIA ikasgela / 2024-02-28 / 807 hitz

Izotzean sortzen diren burbuila txikiak ikertzen dituzte Izotzalaben, Leioan. Han gordeta daude atmosferaren aztarnak. Burbuila fitxategi horri esker, ikertzaileek jakin dezakete nolakoa zen duela 800.000 urteko atmosfera, eta gerora zer bilakaera izan duen.Ondorio argi bat atera dute: «Izotzean ikusten da nola gaur egun dugun berotzea orain arteko erregistroetan agertzen dena baino askoz handiagoa den».

Jarraitu irakurtzen

Balearen arrantza Ternua eta Kanada aldean

zuzeu.eus / 2023-10-29 / Joseaba Aurkenerena / 1191 hitz

Eta baleari jarraituz, Irlandatik eta Islandiatik urrunduz, euskal baleazaleak Groenlandiara iritsi ziren, eta hortik Ternua eta Kanada aldera. Noiz gertatu zen hori? Historialari batzuen arabera euskaldunak Ternuara 1375ean iritsi ziren eta sekretupean mantendu zuten hango lur eta itsasoetan lasai ederrean balearen eta bakailaoaren ustiaketan jarduteko. Lur haiek aipatzen zituztenean Uharte Mamuak edo Uharte Sekretuak deitzen zieten, beste inolako zehazkizunik eman gabe. Beste historialari batzuek diotenez 1412an iritsi ziren baleazale baionarrak lehen aldiz Ternua aldera. Bada teoria bat erraiten duena euskaldunak izan zirela lur haietan ziren bikingoen azken koloniak birrindu zituztenak.

Jarraitu irakurtzen

Hamalau zortzimilakoen historia ezbaian?

BERRIA ikasgela / 2023-10-30 / 785 hitz

Erberhard Jurgalski dokumentalistak eginiko ikerketa eta neurketa zehatzen arabera, orain arte hamalau zortzimilakoak igo dituzten mendizale gehienak ez ziren Manaslu, Annapurna eta Dhaulagiri mendien punturik altuenera igo.Hori dela eta, Reinhold Messner eta Edurne Pasaban kendu egin dituzte Guinness errekorren liburutik.

Jarraitu irakurtzen